Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-28T10:09:32.026341+00:00

Мошен тавн дегтр: Второзаконие

Мошен тавн дегтр: Второзаконие

1. Нүр үг

1. Второзаконие

1. Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

2. Кезәңк делкә

3. Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Нүр үг

НҮР ҮГ

Күндтә умшачнр!

Библин түрүләд бичгдсн тавн дегтр хальмг келнд барлгдҗана. Эннь «Хуучн бооцана» негдгч әңгнь гиҗ христианмуд тоолна. Хуучн цагас авн эн дегтр бичсн күн Моше. Тегәд Мошен бичсн тавн дегтрлә тадн ода таньлдҗанат. Евреймүд эн дегтрмүдиг «Мошен Закана дегтр» гиҗ нерәднә, бас «Тора» – «заавр» эс гиҗ «сурһмҗ».

«Мошен тавн дегтр» Библьд кевтән эклцнь болн һол төрнь болҗана. Тегәд делкә болн күн яһҗ үүдснә, килнц яһҗ эклснә болн зовлңгин тускар, Бурхн күн хойрин хоорндк хәрлцәнә тускар болн әмтн яһҗ нег-негнләһән хәрлцә бәрҗәснә тускар бичәтә. Бурхн Эврәннь улсла Бооца кенә, теднд зааврмуд өгнә.

Эн тавн дегтрәс түрүләд хальмг келнд «Эклц» дегтр орчулгдла (2005 җ.). Наадк дөрвн дегтр 2017–2022-гч җилмүдт орчулгдв.

Орчуллһна көдлмш хуучн еврейин (Масорет) бичврәс кегдлә. Нег зүсн янзла эс зөвшәрсн үгмүд халхин чилгчәр цәәлһгдҗәнә. Дегтрин сүл халхд тәәлвртә ахр толь барлгдв. Тенд зәрм шишлң хуучна үгмүд болн санан тодрхаһар цәәлһгдв.

Библь орчуллһна Институт орчулачнрт, редактормудт, ик көдлмшт орлцсн эрдмчнрт болн дегтр барлхд дөңгән күргсн улст ик ханлтан өргҗәнә.

Хальмг келн-улст Мошен бичсн тавн дегтр төрскн келәрн умшхд, кезәңк әмтнә җирһл медхд соньн болх гиҗ сангдна. Нарт-делкәд олн келн-улс дунд Библь хамгин икәр умшгддг дегтр. Ода тиим дегтриг умшач болһн умшҗ чадҗана.

Библь орчуллһна Институт

Второзаконие

Второзаконие

1. Нүр үг

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

32. 32

33. 33

34. 34

Нүр үг

Давтх Закан

Библин түрүн тавн дегтр «Давтх Закан» гидг дегтрәр төгсҗәнә. Эн дегтрин һол төрнь – Израилин улст Бурхна Зака өгәд Моше сүл сурһмҗ заана. Моавин һазрт Кананд дәврҗ орхиннь өмн Израилин улс тенд ямаран Зака бәрҗ бәәхин тускар сана орулад келнә. Яһад гихлә Синай уул деер түрүн бооца кеснәс авн 40 җил давҗ.

Эн дегтр Мошен һурвн ик үг келлһнәс тогтҗ (бөлг 1–4, 5–29, 30–31) болн товчлгч әңгәс. Дегтрин нернь иләр медгдҗәнә: энүнд олн закан түрүңк һурвн дегтрәс давтгдҗана, болв деернь шин даалһврмуд немгдҗ. Ик зуудан Кананд бүүрлх Израилин улст керглгдхмн болҗана.

Хамгин соньн бөлгүдт Зака бәрснә хөөн дарунь әдсллһн буухиг, кемр эвдхләг, харалла харһхиг үзүлҗәнә (27–30). Иим бичвр Израилин тууҗин чинринь медхд әмтнд цәәлһҗәнә. Бурхна әәлдәчнр болн Бурхна ном цәәлһәчнр эн әдсллһиг болн харалла харһулхар һардвр кеһәд, яһад Израилин әмтн зовлңла харһдгинь цәәлһдг бәәҗ (ик зуудан Еремья). «Давтх Закан» гидг нертә дегтр Мошен үкләр төгснә. Израилин шин һардачнь Навина көвүн Ешуа болна.

Эн дегтр һанцхн Бурхнд иткхиг болн шүтхиг тодрхаһар үзүлҗәнә. Дәкәд болхлаг, цуг евреймүдин Закаг – эннь Деед Эзнд мөргх, зүркнәсн Терүнд дурта болхиг – медүлҗәнә.

1

Израилин улсин һазр эргәд хәләлһн

1^1Израилин цуг әмтнд Мошен келсн үг эн: эннь Йордан һолын ца көдә һазрт, Суфин хаҗуд, Аравад дуудвр кеҗ. Тернь Паран, Тофел, Лаван, Хацерот болн Ди-Захав балһсд хоорнд болҗ. 2(Хорив уулас Кадеш-Барнеа һазр тал Сеирин уул хәләһәд һардг хаалһар 11 хонгт йовгдна.)+
3Дөчдгч җилин арвн негдгч сарин түрүн өдр Израилин улст Деед Эзнә соңсхад келтхә гисинь Моше күргәд келв+. 4Эннь амореймүдин хан Сихониг болн Башана хан Огиг диилснә хөөн болв. Сихон хан Хешбонд болн Ог хан Аштаротд болн Эдрейд һардҗав+.

5Йордана дару Моав һазрт Моше диг-даратаһар Зака келҗ өгдг болв. Моше иигҗ келв:

6– Хоривд Деед Эзн, мана Бурхн, маднд келв: «Эн уулын хаҗуд тадна бәәснь болҗана+. 7Хаалһдан һарад уул тал амореймүд болн теднлә хоша бәәх олн-әмтн тал йовтн. Арава тал, уул тал, Шефелүр, Негевүр, эрг темцәд Канана нутг тал, Ливанур – алдр Епрат һол күртл йовтн+. 8Эн һазриг цугтаһинь Би таднд өгчәнәв! Йовад тер һазриг эзлтн! Тадна өвк Абрахамд, Ицхакд болн Яковд, теднә хөөт үйнрт өгх болҗ Би, Деед Эзн, андһар өгләв»+.

Һардачнриг шиидлһн

9Тер цагт би таднд келләв: «Тадниг һанцарн залх чидл күрчәхш+. 10Деед Эзн, тана Бурхн, теңгр деерк одд мет тадниг олн тоота кев+. 11Тегәд Деед Эзн, тана өвкнрин Бурхн, эндрк тооһас 1 000 дәкҗ икәр тадниг өсктхә. Тадниг Тер андһар өгсәрн йөрәтхәг! 12Болв би һанцарн яһҗ тиим юм даахмб, тадна күнд зарһ кехмб? 13Отг болһнас цецн, тоолврта болн дамшлтта әмт шүүҗ автн. Тедниг би тадна һардачнрт шииднәв».

14Тадн хәрү өгвт: «Чикәр чи келҗәнәч!» 15Тегәд би отгин толһачнр болҗах цецн, дамшлтта әмтиг дуудад тадна ахлачнрт шиидүв. Негинь терүнә отгин 1 000 күүнә ахлачд орулув, бас негинь 100 күүнә, бас негинь өрәл зууна, зәрминь 10 ахлачд, зәрмснь бас ахлачнр болв+.

16Тер цагт Би тадна зарһчнрт заавр өгләв: «Зарһ-зерг юмиг ахнр-дүүнр хоорнд тәәлтн. Зарһинь чикәр кетн – эврә улс дунд болҗах зарһ-зерг юмн болну, эс гиҗ тадн дунд бәәх талын улсла болну+. 17Тана зарһ чик болтха. Күчтәһинь чигн, күчн угаһинь чигн соңстн. Әмтнәс бичә әәтн, яһад гихлә зарһ Бурхнас ирҗәнә! Кемр керг таднд дегд күнд болхла, нанд өгтн, би күцәсүв»+.

18Тер цагт би таднд ю кехинь цәәлһҗ өгләв.

Арвн хойр гетәчин тускар

19•Бидн Хоривас һарад ик гидг болн әәмшгтә көдә һазрар йовсиг, тадн цугтаһинь эврән нүдәрн үзцхәвит! Деед Эзнә, мана Бурхна, заасар амореймүдин бәәсн уул тал йовад, бидн Кадеш-Барнеад күрвидн. 20Тенд би таднд келләв: «Тадн амореймүдин бәәх уул тал ирвт. Эн уулыг Деед Эзн, мана Бурхн, маднд өгчәнә. 21Хәләтн, Деед Эзн, тана Бурхн, эн һазриг таднд өгчәнә! Йовад энүг эзлтн, Деед Эзн таднд өгх болла, тадна өвкнрин Бурхн. Бичә әәтн, бичә сүрдтн!»+
22Болв тадн цугтан хамдан нан тал ирәд келцхәвит: «Түрүләд гетәчнриг илгәх кергтә. Тедн һазриг шинҗләд, ямаран хаалһар йовхиг болн ямаран балһсдт орхиг зааҗ өгх». 23Эннь нанд чик болҗ медгдв. Отг болһнас неҗәдәр 12 кү би йилһҗ авув. 24Тедн йовад уул өөдләд, «Эшкол» гидг тиньгр һазрт күрцхәв. Тер һазриг хәләһәд, 25тедн урһмласнь цуглулҗ маднд авч ирәд келцхәв: «Деед Эзн, мана Бурхн, маднд сән һазр өгчәнә!»

Израилин улсин зүтклһнә болн Деед Эзнә цухлын тускар

26Болв тадн йовхар седсн угат. Тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңссн угат! 27Эврәннь шатр дотр суулдад тадн керлдцхәввт: «Деед Эзн маднд дурго. Тегәд Тер мадниг Египетәс һарһҗ йовулв! Мадниг Тер амореймүдин һарт орулад цугтан үктхә гиҗәнә! 28Бидн альдаран йовҗ йовхмби? Мадна ахнриг соңсхд әәмшгтә. Тенд маднас ик болн өндр нурһта әмтн бәәнә гиҗ келцхәнә, теднә балһсд теңгрт күрм өндрәр батлад бәргдсмн чигн. Тенд анакмудыг үзцхәҗ гиҗ тедн келҗәнә!»

29Би таднд келләв: «Бичә чочтн, бичә әәтн! 30Деед Эзн, тадна Бурхн, өмнтн йовна, тегәд Тер тадна төлә Эврән дәәлдх. Тадна чирәд Египетд тиим йовдл болла!+
31Көдә һазрт бас тадн эврән тиим йовдл үзләт. Эврәннь көвүһән авч йовх күүнлә әдләр тадниг Деед Эзн, тадна Бурхн, авч йовв. Тадниг нааран йовтл цуг өдрмүдт мел тиим бәәдлтә болв+. 32Тегәд энүнә хөөн тадн Деед Эзнд, тадна Бурхнд, иткҗәхшвтә! 33Болв Тертн таднд амрх орм хәәһәд, тадна өмн йовла. Сөөд һал мет таднд чик хаалһ үзүлхин төлә, өдртнь үүлнә бәәдлтәһәр йовв»+.

34•Деед Эзн тадна келсиг соңсад уурлад андһар өгв: 35«Эн керг уга үйнрәс нег чигн күн эн йир сәәхн һазр үзшго! Энүг Би тадна өвкнрт өгх болҗ андһар өгләв. 36Ефунен көвүн Калевәс талдан нег чигн күн үзшго, болв тер үзх. Калев Деед Эзнд иткдг билә. Тер төләд Би терүнд болн терүнә хөөт үйнрт ишкәд йовсн һазринь өгнәв»+.

37Таднас көлтә Деед Эзн нанд бас уурлв. Тер нанд келв: «Чи бас эн һазрт оршгоч!+
38Болв Навина көвүн Ешуа, чини мухла, орх! Бийән батар бәр гиҗ кел. Эн һазриг тер Израилин улсин эзлх һазрт хүврәх йоста+. 39Эн һазрт тадна үрд орх. Тедниг бәрәнд орҗ одвза гиҗ тадн әәҗәләт. Ода деерән юн сән, юн му болҗахинь тедн медҗәхш. Би теднд эн һазриг өгнәв, тедн эзлх. 40Тадн болхла, хәрү эргәд, көдә һазр тал йовтн, хаалһнь Улан Теңгс тал һарна».

Деед Эзнә өгх болсн һазриг булаҗ эс чадлһн

41Тиигхд тадн нанд келләт: «Бидн Деед Эзнә өмнәс килнц һарһвидн. Болв бидн Деед Эзнә, мадна Бурхна, заксар йовад дәәлднәвидн!» Тадн һартан зер-зев авад уулмуд тал зөрҗ йоввт. 42Деед Эзн таднд келтхә гиҗ даалһв: «Бичә йовтн. Дә бичә эклтн, Би таднла бишлм. Эс гиҗ хортн тадниг ка цокх!»

43Би таднд келсинь күргүв, болв тадн соңссн угат. Тадн Деед Эзиг соңслго уул деер һархар зүтквит. 44Тадниг тер уулын бәәрн әмтн – амореймүд – тосҗ авв. Тедн тадна ардас зөгин баг мет көөлдв! Тадниг тедн Сеирас Хорм балһсн күртл туув. 45Хәрү ирәд тадн Деед Эзнә өмн уульцхаввт, зуг Деед Эзн тадниг соңссн уга.

46Тадн Кадешд удандан бәәввт+.

2

Көдә һазриг эрглһн

2^1Бидн хәрү эргәд көдә һазр тал Улан теңгсүр һарсн хаалһар йоввидн. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн нанд закв. Сеирин уулыг эргәд бидн удан йоввидн+. 2Дарунь Деед Эзн нанд келв: 3«Эн уулмудыг эргәд йовснтн болҗана. Ар үзг тал йовтн. 4Тегәд олн-әмтнд кел: Тадн эврәннь ахнрин, Сеирт бәәх Эсавин хөөт үйнрин, һазрар йовхит. Тедн таднас әәҗәнә. Хәләҗ йовтн, 5теднлә бичә дәәлдтн! Нам нег ишкдл теднә һазрас таднд Би өгшгов. Яһад гихлә Сеирин уулыг Би Эсавд эзлтхә гиҗ өгләв+. 6Идх хотан, уух усан цаһан мөңгәр теднәс хулдҗ автн. 7Деед Эзн, тана Бурхн, күцәх цуг кергтән күцәмҗтә болтн гиҗ тадниг әдслҗәнә! Эн алдр көдә һазрар тадн йовҗ йовхиг Тер меднә. Ода 40 җилдән Деед Эзн, тана Бурхн, таднла хамдан. Тегәд тадн ямаран чигн юмар дутҗахшит»+.

8Бидн Эсавин хөөт үйнрин – эврәннь ахнрин – һазрас салад һарвидн. Хаалһдан бидн Элатас болн Эцион-Геверәс Арава дундаһур һарад Моавин көдә һазр тал йоввидн.

9Деед Эзн нанд келв: «Моавин улсиг бичә дәвртн, теднлә дә бичә эклтн. Теднә һазрас Би таднд юм өгшгов. Яһад гихлә Би Лотын хөөт үйнрт Ар балһсиг эргндк һазртаһинь эзлтхә гиҗ өгләв».

10(Урднь тенд эмитмүд бәәлә. Тер әмтн ик, тооһарн олн, анакмудла әдл өндр.+
11Тедниг анакмудла әдл рефаим улст тоолна. Моавин улс тедниг эмитмүд гиҗ келцхәнә+. 12Сеирт болхла, урднь хореймүд бәәлә. Болв Эсавин хөөт үйнр теднә һазриг булаҗ авад, тедниг ка цокад, эврән тенд бүүрлцхәв. Деед Эзнә эзлтхә гиһәд өгсн тер һазриг Израилин улс бас тиигҗ кецхәлә.)+

13«Уралан! – гиҗ Деед Эзн келв. – Зеред уулын хавчг һатлтн!» Бидн Зеред уулын хавчг һатлвидн+.

14Кадеш-Барнеас бидн 38 җил йоввидн. Тегәд Зеред уулын хавчгиг һатлад һарвидн. Деед Эзн теднд андһар өгсәр мадна бәәрнд урдк үйин дәәчнрәс мел күн уга билә+. 15Мана бәәрнд Деед Эзнә һар теднд күрәд неҗәдәр уга кев, чилгчднь теднәс әмд кен чигн үлдсн уга. 16Тер дәәчнр негн күртлән үкхләг, 17Деед Эзн нанд келв: 18«Тадн Ар балһсна хаҗуһар моавмудын һазрар эндр йовхар бәәнәт, 19удл уга амонмудын орн-нутгт күрхит. Тедниг бичә дәвртн, теднлә дә бичә эклтн. Теднә һазрас таднд Би юм өгшгов. Яһад гихлә Би эн һазрмудыг Лотын хөөт үйнрт эзлтхә гиҗ өгләв».

20(Эн һазриг бас рефаимүдин һазрт тоолҗана. Урднь энд рефаим улс бәәҗ. Тедниг амонмуд замзумс гиҗ нерәддг бәәҗ+. 21Эдн ик тооһарн олн, анакмудла әдл өндр келн-улс бәәҗ. Болв Деед Эзн тедниг уга кеҗ, амонмуд теднә һазриг эзләд тенд бәәцхәҗ. 22Деед Эзн амонмудт Сеирд бәәсн Эсавин хөөт үйнрт кеснлә әдләр кев. Тертн хореймүдиг уга кев. Тегәд Эсавин хөөт үйнр теднә һазр эзләд, ода күртл тенд бәәцхәнә+. 23Капторас[*] ирсн улс Газа эргндк селәдәр бәәсн авей нертә әмтиг уга кеһәд, теднә һазрт бәәрлцхәв.)

Сихон хааниг дииллһн

24•«Уралан! – гиҗ Деед Эзн келв. – Арнон уулын хавчг һатлтн! Хәләтн, Би тадна һарт Хешбонд һардҗасн амореймүдин хан Сихониг болн терүнә һазриг өгчәнәв. Экләд эзлтн! Дәәлдтн! 25Эн өдрәс авн теңгр дор бәәх әмтнд цугтаднь Би таднас әәдг, сүрддг седкл орулнав. Тадна тускар соңсчкад тедн чичрәд, догдлад бәәцхәх!»+

26Кедемотын көдәһәс Хешбона хан Сихон тал эвцхәр би элчнр йовулув. Би терүнд иигҗ келтхә гивүв: 27«Буйн болтха, чини һазрар давад йовх зөв маднд өг. Бидн тустан хаалһар йовнавидн, зүн тал чигн, барун тал чигн хаҗишговидн+. 28Мадна идх хотыг, мадна уух усиг чи маднд цаһан мөңгәр хулд. Зуг маднд чини һазрар йовх зөв өг – 29Сеирд бәәх Эсавин хөөт үйнр болн Ард бәәх Моавин улс зөв өгснлә әдләр – тегәд бидн Йордана ца бәәх һазр тал одхвидн. Терүг маднд Деед Эзн, мана Бурхн өгчәнә». 30Болв Хешбона хан Сихон мадниг давулҗ һарһхар седсн уга. Деед Эзн, мана Бурхн, Сихониг тадна һарт орулхин төлә, терүнә седклинь һацулв, зүркинь эвцдгоһар кев. Санснь күцв.

31Деед Эзн нанд келв: «Хәлә, Би түрүләд чамд Сихониг болн терүнә орн-нутгиг өгнәв! Эн орн-нутгиг экләд эзлҗ ав». 32Сихон цуг дәәчнртәһән мадна өмнәс тосҗ һарад, Яхацин өөр дәәлдв. 33Деед Эзн, мана Бурхн, терүг мадна һарт бәрүлв. Бидн терүг болн терүнә көвүдиг, цуг дәәчнринь ка цокад алвидн. 34Тер цагт бидн терүнә балһсдыг цугтаһинь буйсаһад уга кеввидн. Тер балһсдт залусиг чигн, гергчүдиг чигн, бичкдүдиг чигн, негн күртлнь цугтаһинь бидн алвидн. 35Зуг малмудынь болн балһсдт авсн олвриг бийдән үлдәвидн. 36Арнон уулын хавчг деер бәәх Ароэрәс болн тиньгр һазрт бәәх балһснас нам Гилад күртл нег чигн шивән улс маднд харш болҗ чадсн уга. Деед Эзн, мана Бурхн, цугтаһинь маднд өгв! 37Болв амонмудын орн-нутгиг тадн даҗрсн угат. Ябок һолын тиньгр һазриг чигн, уулар бәәх балһсдыг чигн тадн даҗрсн угат. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн, тана Бурхн закла.

3

Ог хааниг дииллһн

3^1•Хәрү эргәд бидн Башана һазр тал һардг хаалһар йоввидн. Башана хан Ог дәәчнртәһән мадна өмнәс тосҗ ирәд, Эдрейин хаҗуд дә эклв. 2Деед Эзн нанд келв: «Бичә ә. Чини һарт Би тер хааг бийинь, терүнә дәәчнриг цугтаһинь болн терүнә орн-нутгиг өгчәнәв. Хешбониг һардҗасн амореймүдин Сихон хаанла әдләр чи терүнлә дәәлдхич»+. 3Деед Эзн, мана Бурхн, Башана хан Огиг цуг дәәчнртәһинь мана һарт орулҗ өгв. Бидн тедниг сүл күртлнь цугтаһинь ка цокҗ алвидн! 4Тер цагт бидн терүнә балһсдыг цугтаһинь эзлвидн. Башана хан Огин эзлҗәсн 60 балһсн, Аргов нутгиг цугтаһинь бидн аввидн. 5Тер балһсд өндр эрстә болн хаагддг ик үүдтә билә (терүнә деер эс хашалгдсн олн селәд). 6Тедниг бидн буйсаһад уга кеввидн. Хешбониг һардҗасн Сихон хаанла әдләр дәәлдвидн. Тер балһсдт бидн залусиг чигн, гергчүдиг чигн, бичкдүдиг чигн ка цокад алвидн+. 7Болв малмудынь болн авсн олвринь бийдән үлдәввидн.

8Тегәд тер цагт Йордана ца Арнон уулын хавчгас Хермон уул күртл һардҗасн амореймүдин хойр хаана һазриг дәәлдҗ аввидн. 9(Сидона әмтн терүг Сирион, амореймүд – Сенир гиҗ келцхәнә.)+
10Уулын тегш һазрар бәәх балһсд цугтан, Гилад кевтән болн Башан кевтән, Салха болн Эдрей күртл, Башана хан Огин һардҗасн балһсдыг аввидн.

11(Башана хан Ог рефаимүд дундас сүүлңкнь бәәҗ. Терүнә кевтрнь болхлаг төмрәр кегдҗ. Ода тернь амонмудын Равад бәәнә. Йирдән тоолхлаг: утдан йисн тоха, өргндән дөрвн.)+

Йордан һолын дорд үзг талас һазр хувалһн

12Арнон уулын хавчгт бәәсн Гиладын уулта һазрин өрәлинь балһсдтаһинь Ароэрәс экләд би Рубена болн Гәдин отгудт өгүв. Тер цагт мадна булаҗ авсн һазр эннь+. 13Гиладын наадкинь болн Башаниг цугтаһинь – Огин һазриг би Манашен отгин өрәлднь өгүв.

(Аргов нутгиг цугтаһинь – Башан цугтан урднь рефаимүдин һазр гиҗ нерәддг бәәҗ. 14Болв Манашен көвүн Яир Аргов нутгиг кевтнь эзлв. Эннь Гешурин болн Маахин бәәрн улсин һазрин меҗә күртл бәәҗ. Тер һазрт Яир эврәннь нер өгв. Тегәд эндр күртл Башан Яирин Селәд гиҗ нерәднә.)

15Махирт би Гилад өгүв+. 16Гиладас Арнон уулын хавчг күртл, тиньгр һазрин йоралар һардг меҗәтәһинь, Ябок һол күртл Рубена болн Гәдин отгудт тер һазр би өгүв. Ябок һолын ца амонмуд бәәнә+. 17Терүнәс талдан Йордана меҗәтә Араваг өгүв. Тернь Кинеретәс Араван (Давста) теңгс күртл болн дорд үзгин Фасга уулын ташу күртл болв+.

18Тер цагт эн отгудт би иим даалһвр өгләв: «Деед Эзн, тана Бурхн, таднд эзлтхә гиһәд эн һазриг өгв. Зуг тадн, дәәчнр, Израилин улсин цугтаһаснь түрүләд дәәнд орх йостат! 19Тегәд тадна гергчүд, бичкдүд болн тадна мал таднд, мини өгсн балһсдт үлдцхәг. Таднд ямаран олн мал бәәхиг би меднәв!+
20Тадна ахнр-дүүнр Йордана цаадк һазриг эс эзлтл (тер һазриг теднд Деед Эзн, тана Бурхн өгчәнә), Деед Эзн теднд, таднла әдл, төвкнүн җирһл эс өгтл, дөң болтн теднд. Терүнә хөөн, мини өгсн хүв һазр тал, тадн бийстн хәрү ирҗ чадҗанат».

21Тер цагт би Навина көвүн Ешуад келүв: «Тер хойр хаанла Деед Эзн, тана Бурхн, ю кесинь чи эврәннь нүдәрн үзвч. Тиим бәәдл чини йовх һазрар цугтаднь Деед Эзн һарһх+. 22Бичә әәтн теднәс: Деед Эзн, тана Бурхн, Эврән тадна төлә дәәлдҗәнә!»+

Әрүн Һазрт орх зөв Мошед уга

23Тер цагт би Деед Эзнәс эрҗ сурув: 24«Деед Эзн Бурхн! Та Эврәннь мухла – нанд Эврәннь алдран болн һариннь күчән экләд үзүлҗәнәт! Теңгрт эс гиҗ һазр деер тиим баатр йовдл һарһдг болн алдр керг күцәдг талдан бурхн бәәдви+? 25Йордан һолыг һатлад терүнә ца бәәх йир сәәхн һазр үзх зөв нанд өгит – тендк йир сәәхн уулмудыг болн Ливаниг!»

26Болв Деед Эзн таднас көлтә нанд уурлад, намаг соңссн уга. Тер келв: «Болҗана! Дәкҗ Нанас энүнә тускар бичә сур+. 27Фасга уул деер һарад барун үзг, ар үзг болн зүн үзг, өмн үзг тал эврәннь нүдәрн хәләлч – Йорданиг һатлх арһ чамд уга+. 28Ешуад даалһвр өг, терүг бат болн зөргтә болтха гиҗ зак. Тер олн-әмтиг толһалад йовх. Чини үзх һазриг теднд хуваҗ өгх»+.

29Бет-Пеорин хаҗудк тиньгр һазрт бидн зогсвидн+.

4

Бурхна зокалмудыг болн закадыг олн-әмтн бәртхә гиҗ Моше закчана

4^1Израилин улс, тадниг сурһх Мини зокалмуд болн закад соңсит! Тегәд тадн әмд үлдхит, Деед Эзнә, тана өвкнрин Бурхна, таднд өгчәх һазрт ирәд эзлхит+. 2Мини келсн үгмүдт бичә юм немтн, бичә юм хастн. Деед Эзнә, тана Бурхна, зааврмудыг күцәтн гиҗ закчанав+.

3Деед Эзн Пеорин Баал уулын хаҗуд ю кесинь тадн эврән үзләт! Пеорин Баалыг дахад йовсн тадниг цугтаг Деед Эзн, тана Бурхн, уга кеһәд алсинь эврән үзләт+. 4Деед Эзнд, тана Бурхнд, иткҗ үлдсн тадн болхла – эндр күртл цугтан әмд бәәнәт.

5Деед Эзн, мини Бурхн, нанд заксар би ода таднд Терүнә зокалмуд болн закад сурһҗанав. Тедниг тадн одсн, эзлсн һазртан бәрәд күцәх йостат. 6Батар тедниг бәрҗ күцәтн. Тегәд одҗ олн келн-әмтн цугтан тадна цецниг болн ухаг үзҗ медх. Тиим зокалмудын тускар соңсчкад тедн келцхәх: «Ямаран цецн болн ухата эн алдр келн-улс!»+
7Деед Эзн, мадна Бурхн, маднд өөрхн бәәснлә әдл тиим алдр келн-әмтн уга: Деед Эзиг бидн дуудх болһнд, Тер маднд хәрү өгнә+. 8Ода мини таднд сурһҗах эн зокалмудас болн закадас чик Заката тиим алдр келн-улс уга+.

9Зуг сагар бәәтн, бийән хәләтн. Эврәннь нүдәр үзсән бичә марттн. Әмд бәәсн деертн үзҗ йовсн юмн тана зүркнд үлдтхә! Үрдтән, ачнр-зеенртән келҗ өгчәтн+.

10Тер өдр тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн Хорив уулын хаҗуд зогсчалат. Яһад гихлә Деед Эзн нанд заквр өглә: «Нан тал олн-әмтән дууд, Би теднд Эврәннь зәрлгән соңсхад келнәв. Җирһлиннь туршарт һазр деер бәәхләрн тедн Намаг икәр күндлдг болн тевчдг дастха, үрдтән дасхтха»+. 11Тегәд тадн ирәд уул дор зогсвт. Уул деер теңгрт күрчәх һал шатчана. Харңһу таг – үүлн, нигт харңһу+. 12Деед Эзн таднла шатчах һалас күүндв, тадн келсн үгинь соңсвт, болв дүринь үзсн угат. Зуг дун соңсгдв. 13Деед Эзн таднд Эврәннь бооцана үгцәһинь соңсхв. Терүг тадн күцәх йостат – Арвн Заавр. Тедниг Тер хойр хавтха чолун деер бичҗ+.

14Тер цагт Деед Эзн таднд зокалмудан болн закадан дасхтха гиҗ нанд закла. Тедниг тадн одад эзлх һазртан бәрх йостат.

Шүтәнд мөрглһнәс сагллһн

15Хорив деерк һалас Деед Эзн таднла күүндхлә, тадн ямаран чигн дүр үзсн угат. Саглтн, 16хорта юм һарһхасн – залу күүнә, эс гиҗ күүкд күүнә дүрстә шүтә кехәсн,+
17эс гиҗ һазр деер бәәх малын бәәдлтә, эс гиҗ теңгрәр нисдг шовуна бәәдлтә, 18эс гиҗ һазр деерк әмтә-киитә юмсин, эс гиҗ һазрас дорагшан уснд усчдг заһсна бәәдлтә юмсуд кехәсн саглтн. 19Теңгр хәләҗәһәд, нар, сар болн одд, теңгрткиг цугтаһинь үзҗәһәд, бичә авлгдтн – теднд бичә шүттн, бичә церглтн! Деед Эзн, тана Бурхн, теңгр дорк цуг талдан улст тедниг нерәдв+. 20Болв Деед Эзн тадниг Египетд сулдхв, тенд тадн хәәлҗәх бешт бәәснлә әдләр зовҗалат. Тер тадниг Египетәс Эврәннь улс болтха гиһәд һарһв. Тернь күцв.

21Деед Эзн таднас көлтә нанд уурлад, Йордан һатлҗ тер йир сәәхн һазрт намаг орулшго болҗ андһар өгв. (Тер һазриг Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг эзлтхә гиҗ өгчәнә.)+
22Би Йорданиг һатллго энд үкхүв. Тадн болхла терүг һатлад, тер йир сәәхн һазриг эзлхит! 23Зуг Деед Эзн, тана Бурхн, таднла кесн бооцаг бичә марттн, хәләтн: ямаран чигн кегдл бийдән бичә кетн, ямаран чигн дүрмүд бичә кетн. Терүг Деед Эзн, тана Бурхн, хөрҗәнә. 24Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, – шатадг һал! Тер хару Бурхн!+

25Таднас үрд һарад, теднәс ачнр-зеенр һарад, тадн удан тер һазрт бәәснә хөөн хорта юм һарһад – Деед Эзнд, тана Бурхнд, таасгддго кегдлмүд болн зүсн-зүүл дүрмүд кеһәд бәәхләрн, Терүг уурлулхит. 26Би теңгриг болн һазриг герч кехәр дуудҗанав. Тер һазр эзлхин төлә тадн ода Йордан һолыг һатлхит. Болв кемр тадн Мини келсиг эс соңсхла, тиигхлә удл уга тер һазрас уга болхит. Тегәд тадн удан бәәшгот, тадн уга кегдхит+. 27Деед Эзн тадниг олн келн-улс дунд тарах. Зуг таднас цөөкнь әмд һарх. Деед Эзнә йовулсн улс дунд тадн бәәхит+. 28Тенд тадн күүнә һарар кесн бурхдт шүтхит – модн болн чолун бурхдт. Тер бурхд юм үздго, юм соңсдго, юм иддго болн үнр һарчахиг меддго болҗана+.

29Тенд тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, хәәхит. Кемр зүркәрн болн седкләрн Терүн тал адһҗ темцхләрн Терүг олҗ авхит. 30Кемр таднд күнд болхлаг, кемр иргчдән таднд тиим юмн үзгдхләг, тегәд тадн Деед Эзн, тана Бурхн, тал хәрү ирхит. Тегәд Терүг соңсдг болхит. 31Деед Эзн, тана Бурхн, йирдән өршәңгү седклтә Бурхн. Тер тадниг үлдәшго, алшго. Тадна өвкнрт андһар өгәд, кесн бооцаһан Тер мартшго.

Израиль – шүүҗ авсн келн-улс

32Һазр деер кү үүдәсн өдрәс экләд тадна өмнк цагт юн бәәсинь болн урдк цагин тускар суртн: теңгрин нег захас талдан зах күртл альднь болв чигн иим алдр керг күцәгдлү? Энүнлә әдлцх юмна тускар кен соңссн болх+? 33Таднла әдл ямаран чигн улс һал дотрас бурхна ду соңсад, әмд үлдснә тускар меддг болхий+? 34Ямаран чигн бурхн талын улс дунд бәәсн улсас ирәд бийдән әмт салһад авч чадхий? Терүнә төлә Эврәннь күчтә болн делсн һарарн күнд сөрлт болн темдг, өвәрц йовдл болн дә Тер илгәһәд бәәв. Энүг тадна төлә Деед Эзн, тана Бурхн, Египетд тадна нүүрт кев. 35Деед Эзн – Бурхн, Терүнәс талдан бурхн угаг тадн эврән үзвит, эврән медвит+. 36Деед Эзн теңгрәс таднд сурһмҗ өгхәр дуудвр кев. Тер Эврәннь алдр һалан һазр деер үзүлв, тер һал дотрас Деед Эзн таднла күүндсиг эврән соңсвт+.

37Деед Эзн тадна өвкнрт дурлв, тегәд теднә хөөт үйнриг, тадниг, шүүҗ авв. Эврәннь алдр күчәрн Египетәс тадниг Тер һарһв. 38Эннь таднас тооһарн олн болн чидлтә улсин һазринь таднд өгхин төлә, тадниг теднә һазрт авч ирәд эзлтхә гиһәд бәәлһхин төлә кегдв. 39Ода медәд, тодлад авчктн: Деед Эзн – Бурхн деер теңгрт болн дор һазрт, талдань уга+. 40Эндр таднд мини соңсхҗах Терүнә зокалмуд болн закврмуд күцәтн. Тиигхлә таднд болн тадна хөөт үйнрт сән болх, Деед Эзнә, тана Бурхна, мөңкинд өгчәх һазрт удан бәәхит.

Йордан һолын ца хорһдх һурвн балһсн

41•Тер цагт Моше Йорданас дорд үзг тал һурвн балһс йилһҗ һарһв. 42Өөрхн күүһән зөрц бишәр алсн, урднь өшә уга бәәсн күн тер балһсдын негн талнь гүүһәд әмән харсҗ чаддгар кев. 43Тер балһсд эн: көдәд уулын тегш һазрт, Рубена әңгд бәәсн Бецер; Гәдин әңгд Гиладт бәәсн Рамот; Манашен әңгд Башанд бәәсн Голан.

Мошен хойрдад келлһнә нүр үг

44Израилин улст Мошен өгсн Закан эн. 45Эннь Египетәс һарсна хөөн Израилин улст Мошен зәңглсн закврмуд, зокалмуд болн закад – 46терүгән тер тиигхд Йордана ца Бет-Пеорин хаҗудк тиньгр һазрт Хешбонд һардҗасн амореймүдин хан Сихона һазрин улст соңсхв. Моше болн Израилин улс Египетәс һарад Сихониг диилцхәв. 47Терүнә орн-нутгинь Башана хан Огин нутгтаһинь хамднь авцхав. Амореймүдин эн хойр хаана һазр Йорданас дорд үзг тал эзлгдҗәҗ+. 48Эн һазр Арнон уулын хавчг деерк Ароэрәс Сирион уул күртл бәәҗ, талданар Хермон+. 49Йорданас дорд үзгин цуг Арава тиньгр һазриг, Араван теңгс болн Фасга уул күртл тер хойр хан эзлҗәҗ+.

5

Моше Арвн Заавр давтна

5^1•Израилин улсиг цугтаһинь дуудад Моше келв:

– Эндр таднд келҗәх зокалмудыг болн закадыг соңс, Израиль! Энүг чееҗәр дастн, батар бәрәд эдниг күцәтн. 2Деед Эзн, мана Бурхн, Хоривд маднла бооца келә. 3Эн бооцаг мадна өвкнрлә биш, маднла келә. Ода энд зогсчах әмд-менд маднла цугталамдн келә. 4Деед Эзн таднла нүүрцәд күүндлә, уул деер шатчах һал дотрас күүндлә+. 5Тер кемлә би Деед Эзнә болн тадна хоорнд Терүнә үгинь таднд күргхәр зогсчалав. Яһад гихләг тадн һалас әәһәд, уул деер һарсн угат. Деед Эзн келв:+

6«Би Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг Египетәс көтлҗ һарһлав, мухласин һазрас+.

7Нанас талдан бурхд чамд уга болтха.

8Ямаран чигн шүтә бичә ке – деер теңгрт бәәх, дор һазр деер бәәх эс гиҗ уснд, һазр дор бәәх ямаран чигн юмна дүрсд бичә ке+.

9Теднд бичә мөрг, бичә шүт, яһад гихлә Би, Деед Эзн, чини Бурхн – хару Бурхмб. Намаг һазалсн эцкнрин һарһсн килнцд Би эднә үрдиг, һурвдгч болн дөрвдгч үй күртлнь цааҗлҗанав+. 10Нанд дурта, Мини заавр күцәдг әмтнә хөөт үйнрт Би миңһдгч үйднь хәәрлтән күргҗәнәв+.

11Аюдан харҗахар Деед Эзнә, чини Бурхна, нериг бичә келәд бә. Тиим юм һарһдг күүг Деед Эзн засгллго бәәшго+.

12Бемб өдриг бәр – әрүн өдр. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн, чини Бурхн, заквр өглә+. 13Зурһан хонгтан кех кергән цугтаһинь күцә, 14доладгч өдр – бемб өдр. Эн өдр Деед Эзнә, чини Бурхна, өдр. Нег чигн күн эн өдр көдлшго болҗана: чи, чини көвүн, чини күүкн, чини мухла залу күн, чини мухла күүкд күн, чини цар, чини элҗгн – ямаран чигн мал, чини балһснд бәәх нүүҗ ирсн әмтн. Чини мухла залу күн болн мухла күүкд күн чамла әдл амртха. 15Египетд чи эврән мухла бәәсән сан. Зуг Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг Египетәс Эврәннь күчтә делгү һарарн көтлҗ һарһсиг санҗ йов. Тегәд Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг бемб өдр бәртхә гиҗ закчана.

16Деед Эзнә, чини Бурхна, заксар эцкән болн экән күндл. Тиигхлә чини җирһл ут наста болх, эн һазр деер чамд сән болх (иим һазр чамд Деед Эзн, чини Бурхн, белглҗ өгчәнә)+.

17Бичә кү ал+.

18Авалясн талдан күүнлә бичә оралд+.

19Бичә хулха ке+.

20Өөрхн улстан худл герч бичә бол+.

21Талдан күүнә гергиг булахар бичә сед. Талдан күүнә гериг болн тәрәнә һазриг, талдан күүнә мухла залусиг болн мухла күүкд улсиг, талдан күүнә цармудыг болн элҗгдыг, талдан күүнә нег чигн юм авхар бичә сед»+.

22Иигҗ Деед Эзн тадна цуг хамцанд келв. Уул деер, шатчах һал дотрас, үүлн болн нигт харңһуһас чаңһ дууһар таднд Тер келв. Эн үгмүд деер Тер дәкҗ юм немсн уга. Келсн үгән Тер хойр хавтха чолун деер бичәд нанд өгв+.

23Тадн таг харңһуһас келҗәх ду соңсвт, уул шатчах һалар авгдсн билә. Нан тал тадн, отгудын толһачнр болн медәтнр, ирвт. 24Тадн келвт: «Деед Эзн, мадна Бурхн, маднд Эврәннь туурмҗан болн алдр бәәдлән үзүлв. Шатчах һал дотрас Терүнә ду бидн соңсвидн. Бурхн күүнлә күүндҗәх кемлә тер күн әмд үлдҗ чадхиг бидн эндр медвидн. 25Ю хәәҗ бидн үкхмби? Эн алдр һал мадниг зальгхдан белн! Кемр бидн дәкн Деед Эзнә, мана Бурхна, ду соңсхла үкхвидн!+
26Шатчах һалас Бурхна келҗәхиг соңссн тер күн маднла әдл әмд үлдхий? 27Чи йовад Деед Эзн, мана Бурхн, ю келхиг соңс. Дәкәд Деед Эзн, мана Бурхн, чамд ю келсинь маднд цугтаһинь келҗ өгхич. Бидн болхла, келсинь соңсад күцәхвидн»+.

28Деед Эзн тадна келсиг соңсад нанд келв: «Эн әмтн чамд ю келсинь Би соңслав. Тедн чикәр келҗәнә+. 29О, кемр тедн йосндан зүркәрн шүтәд оньдин Намаг икәр күндлхәр болн Мини заавр күцәхәр седҗәхлә, теднд болн теднә хөөт үйнрт мөңкинд сән болх! 30Эврәннь шатрт хәрү ортн гиҗ тедниг йовад дууд. 31Чи энд Нанла үлдхич. Зааврмуд, зокалмуд, болн закад цугтаһинь Би чамд өгнәв. Чи тедниг дасххич, тедн эдниг цугтаһинь эн һазрт күцәх. Эн һазриг Би теднд эзлтхә гиһәд өгчәнәв».

32Деед Эзн, тана Бурхн, заксиг чаңһар бәртн, чаңһар күцәтн гив, барун тал чигн, зүн тал чигн бичә хаҗитн! 33Деед Эзнә, тана Бурхна, заасн хаалһар кезә чигн йовтн. Тегәд тадн әмд йовхит, тегәд таднд сән болх, тегәд эзлсн һазртан удандан җирһәд бәәхит+.

6

Бурхиг икәр күндлх болн Бурхнд дурлх заавр

6^1Деед Эзн, тана Бурхн, таднд дасхтха гисн зааврмуд, зокалмуд болн закад эн, одад эзлхәр йовх һазртан тедниг тадн күцәх йостат. 2Җирһлиннь насни туршарт Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндлх зөвтәт. Мини дасхҗах Терүнә өгсн зокалмудыг болн зааврмудыг тадн цугтаһинь күцәх йостат. Тиим кевәр тадна үрд болн ачнр-зеенр кех зөвтә, тегәд тадн удан җирһҗ бәәхит+.

3Болв соңс, Израиль! Энүг цугтаһинь төвәр бәртн, күцәтн! Тегәд таднд сән болх, тадн һазр деер тооһарн олн болхит. Тер һазр үсәр болн балар байн, энүг таднд Деед Эзн, тана өвкнрин Бурхн, өгх болла+.

4Соңс, Израиль! Деед Эзн, мадна Бурхн, – ор һанцхн Деед Эзн!+

5Дурл Деед Эзнд, чини Бурхнд, зүркәрн, седкләрн, цуг чидләрн+. 6Эндр чамд мини өгчәх закрмҗс кезә чигн чини чееҗин тодлвр болтха. 7Эврәннь үрдтән давтад келҗ өгчә, даңгинд тедниг давтад бә – гертән бәәхләрн эс гиҗ хаалһд йовхларн, нөөртән орхларн эс гиҗ босхларн+. 8Темдг гиһәд һартан бо, чини маңнад боодһа болад бәәтхә+. 9Эврәннь үүднә тотхд болн балһсна ик үүднд тедниг бич+.

10Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг эн һазрт күргх. Энүнә тускар чини өвкнрт Абрахамд, Ицхакд болн Яковд чамд өгх болад Деед Эзн андһар өгч. Тенд ик болн цецгәлҗәх балһсд бәәнә – чини тосхсн биш. 11Гермүднь зөөрәр дүүрң – чини цуглулсн биш, худгуд – чини малтсн биш, уста үзмин болн олив модна тәрәд – чини тәрсн биш. Тенд чи цадтлан идхич! 12Болв хәләҗә, Деед Эзиг бичә март – чамаг Египетәс, мухлан һазрас көтлҗ һарһсиг. 13Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндл, Терүнд цергл, Терүнә нерәр андһар өг+.

14Тадна эргнд бәәх әмтнә талдан бурхдт бичә шүттн. 15Тадн дунд бәәх Деед Эзн, тана Бурхн, хару Бурхн. Кемр уурлхларн Тер тадниг һазр деерәс уга кех!+
16Деед Эзиг, тадна Бурхиг, Массад Терүг сөрснлә әдләр бичә сөрәд бәәтн+. 17Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн зааврмудыг, закадыг болн зокалмудыг күцәтн. 18Терүнә нүднд чик болн сән болхиг кетн. Тегәд таднд сән болх: тадн ирәд йир сәәхн һазр эзлхит, терүг тадна өвкнрт өгх болҗ Деед Эзн андһар тәвсмн. 19Деед Эзн терүнәс тадна дәәсиг цугтаһинь көөх. Тиигҗ Деед Эзн келв+.

20Кемр иргчдән чамас көвүнчн сурхла: «Деед Эзнә, мана Бурхна, таднд өгсн эн закврмуд, зокалмуд болн закад юн болҗахмб?»+
21Терүнд иигҗ хәрү өг: «Бидн Египетин хаана мухлас биләвидн. Деед Эзн күчтә һарарн мадниг Египетәс һарһҗ авв+. 22Мадна нүүрт Деед Эзн алдр өвәрц йовдл болн онц темдгүд үзүлв. Тернь Египетин хаанад, терүнә герт цугтан үклтә болҗана+. 23Эн һазрт дахулҗ авч ирәд, энүг маднд белглхәр Деед Эзн, мадна өвкнрт андһар өгсәр, мадниг болхлаг Тер Египетәс һарһҗ авв. 24Эн зокалмудыг цугтаһинь күцәтхә гиҗ Деед Эзн маднд заавр өгв. Деед Эзиг, мана Бурхиг, икәр күндлтхә гиһәд, маднд кезә чигн сән болтха гиһәд, бидн әмд-менд бәәтхә гиһәд (эндр күртл бәәсәр) тиигв. 25Кемр бидн Деед Эзнә, мадна Бурхна, өмн Терүнә даалһсар цуг эн зааврмудыг чаңһар күцәхлә – эннь мана үнн болҗана»+.

7

Ханана улсиг шүтәдтәһинь хамднь уга келһнә заавр

7^1Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг эзлхәр бәәх һазрт күргәд тендәс олн улс дундас: хетмүдиг, гергашмудыг, амореймүдиг, кананахныг, перизмүдиг, хивеймүдиг болн евүсмүдиг көөхлә – долан келн-улс таднас тооһарн олн болн күчтә+. 2Деед Эзн, тана Бурхн, тедниг тадна һарт орулхла, тадн тедниг диилхлә, тиигхлә тедниг буйсаһад уга кетн! Теднлә ямаран чигн бооца бичә кетн, тедниг бичә харстн+. 3Теднлә бичә төрл-садн болтн, эврә күүкдән теднә көвүдт бичә мордултн. Теднә күүкдәр көвүдтән герг бичә кетн+. 4Эс гиҗ тедн тадна көвүдиг Нанас салһх, көвүдтн талдан бурхнд мөргцхәх! Тегәд Деед Эзн таднд уурлад, тер кемдән тадниг алх+. 5Иигҗ кетн: теднә тәкл тәкдг орминь хамхлтн, әрүн чолудынь хамхлтн, Ашеран моддыг чавчтн, кегдлмүдинь шататн!+
6Тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, әрүн улс болҗанат. Һазр деер бәәх цуг әмтнәс тадниг Терүнә үнтә гисн зөөрнь болтха гиҗ Деед Эзн, тана Бурхн, шүүҗ авв+.

7Деед Эзн таднд дурлад талдан улсас тооһарн олн гиҗ шүүҗ авсн уга. Уга, тадн тооһарн хамгин баһ биләт! 8Зуг Деед Эзн таднд дурта, тадна өвкнрт өгсн андһаран бәрҗ хадһлҗана. Эн төләд Тер тадниг авч һарв, күчтә һарарн бәрәнәс, Египетин хаана һардврас сулдхв. 9Деед Эзн, тадна Бурхн, йосндан итклтә Бурхн болҗахиг медҗ автн. Кесн бооцаһарн, Терүнд дурта болн заавринь күцәдг миңһәд үйин улс күртл, Тер итклтә+. 10Болв Терүг һазалсн улсиг Тер цааҗлх, цугтаһинь шулун алх!+
11Тер учрар мини эндр таднд өгчәх зааврмудыг, зокалмудыг болн закадыг күцәтн.

12Кемр тадн эн закадыг соңсхла, кемр батар бәрәд күцәхлә, тиигхлә Деед Эзн, тана Бурхн чигн, тадна өвкнрлә кесн тер бооцанд итклтә болх+. 13Деед Эзн таднд дурта болх, тадниг әдслх, тооһарн олн улс болхит. Деед Эзн тадна хөөт үйнриг тер һазрт әдслх, тадна һазрин урһциг, тадна буудяг, чаһриг болн олив модна тосиг, үкрмүдин төлиг, хөөдин болн ямадын төлиг әдслх (тер һазриг таднд өгх болҗ Деед Эзн тадна өвкнрт андһаран өглә). 14Цуг талдан улсас тадн икәр әдслгдхит. Тадн дунд үрн тогтдго залус, эс гиҗ күүкд улс, эс гиҗ төл тогтдго малмуд уга болх+. 15Тадниг Деед Эзн ямаран чигн гем-шалтгас гетлгх. Египетин үкүд гем таднд Тер илгәшго (тадн теднә тускар меднәт!). Тиим гемиг тадна дәәснд буулһх+.

16Тадна һарт Деед Эзнә, тана Бурхна, бәрүлсн цуг улсиг алхит. Тадн тедниг хармнх зөв угат, теднә бурхдт шүтх зөв угат. Яһад гихлә тертн таднд бәрән болх+. 17Тадн ухалх болвзат: «Эн улс маднас тооһарн ик. Бидн яһҗ теднәс һазр булаҗ авхмб?» 18Болв бичә теднәс әәтн! Деед Эзн, тадна Бурхн, Египетин хааг болн Египетиг кевтнь яһсинь санлт. 19Эврән нүдәрн үзсн алдр болн күнд сөрлтиг, темдгүдиг чигн, өвәрц юмсиг чигн сантн. Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг Египетәс Эврәннь күчтә делсн һарарн көтләд һарһсиг сантн. Деед Эзн, тана Бурхн, эндр тадна әәҗәх цуг олн-әмтнлә тиим йовдл һарһх+. 20Тер бас түргин баг теднд илгәх, әмд үлдснь, таднас бултснь чигн үкх+. 21Бичә әәтн, тадн дунд Деед Эзн, тана Бурхн, бәәҗәнә, алдр болн әәмшгтә Бурхн! 22(Болв Деед Эзн, тана Бурхн, тер улсиг адһл уга көөх. Таднд шулуһар тедниг алх арһ учршго, эс гиҗ тенд зерлг аңгуд таднд әәмшг болад дегд олар өсх.)+
23Деед Эзн, тана Бурхн, тер улсиг диилх диилвр таднд өгх. Тедн дунд Тер ик үүмә орулх, тегәд тедн алгдх. 24Теднә хаадыг диилх арһ Тер таднд өгх. Теднә нердиг мел теңгр дор тадн үлдәшгот. Нег чигн күн тадна өмн торҗ чадшго, тедниг цугтаһинь алхит.

25Теднә һарар кегдсн бурхдыг шататн. Тер кегдлмүд ширдсн цаһан мөңгнд болн алтнд авлгдҗ бичә автн, эс гихләг бәрәнд орхит. Яһад гихләг Деед Эзнд, тана Бурхнд, эн җигшүртә юмн. 26Җигшүртә юм бичә гертән орултн, эс гихлә эврән терүнлә хамдан буйсагдхит. Тиим юмн таднд җигшүртә болн йир му болтха – эн кевтән буйсагдх юмн.

8

Деед Эзнә сә кеснә тускар медтхә гиҗәнә

8^1Эндр мини өгчәх зааврмудыг цугтаһинь батар бәртн, күцәтн. Тегәд тадн әмд йовхит, тооһарн олн болхит. Тадна өвкнрт Деед Эзн өгх болад андһар өгсн һазрт тадн ирәд эзлхит. 2Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг тогтнулхин болн сөрхин төлә, 40 җилдән тадниг көдә һазрар дахулҗ йовсиг сантн. Терүнә зааврмудыг күцәҗ кехит эс гиҗ күцәҗ кешгоһитн медхәр тиигв+. 3Тадниг тер тогтнулад, харһнулад, манна хотар асрад йовв. Тиим хотын тускар тадн чигн, тадна өвкнр чигн меддго билә. Зуг һанцхн өдмгәр күн әмд бәәдгог таднд Деед Эзн медүлхәр седҗәв. Деед Эзнә үг болһнас күн әмд-менд җирһнә!+

4Эн 40 җилин туршарт тадна хувцн элсн уга, тадна көл хавдсн уга+. 5Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг эцк көвүһән сурһҗах кевтә сурһҗахиг медтн!+
6Деед Эзнә, тана Бурхна, закврмудыг күцәтн, Терүнә йовсн хаалһар йовтн, Терүг икәр күндлтн.

7Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг йир сәәхн һазрт дахулад авч ирх. Тенд усна урсхулмуд бәәнә, тиньгр һазрар болн уулмуд дундас булгуд болн һазр дор бәәдг усн хаһрад һарчана+. 8Буудята болн ичмәтә, уста үзмтә, инҗр, гранат болн олив модта, зөөгин балта һазрт тадниг Деед Эзн авч ирх. 9Эн һазрт тадн өлн бәәшгот, юн чигн дуту болшго. Терүнә чолудт төмр бәәнә, уулас улан мөңг авч чадхит. 10Цадхларн таднд йир сәәхн һазр өгсн Деед Эзиг, тана Бурхиг, магттн.

11Хәләтн, Деед Эзиг, тана Бурхиг бичә марттн. Мини эндр таднд келҗәх Терүнә зааврмудыг, закадыг болн зокалмудыг цугтаһинь күцәтн. 12Тадн цадтлан хот идхләрн, сән гермүд бәрхләрн, терүндән бәәхләрн, 13олн бод болн үүрмг малта, дала цаһан мөңгтә болн алтта, олн зүсн-зүүл зөөртә болхларн, 14бичә караглтн, Деед Эзиг, тана Бурхиг, бичә марттн. Тер тадниг Египетәс, бәрәнәс һарһҗ авла+. 15Тадниг ик гидг болн әәмшгтә көдә һазрар, хорта моһас болн чим хорхас дундаһар, хагсу болн усн уга һазрар дахулҗ йовулв. Тадна төлә хад чолунас ус Тер һарһв+. 16Көдә һазрт Тер тадниг манна хотар асрв. Тиим юм тадна өвкнр меддго билә. Тадниг Тер тогтнулад болн сөрәд бәәхләрн, хөөннь таднд сән болтха гиҗ санҗав+. 17Эврә чидләрн эн зөөриг кевтнь олв гиҗ бичә сан! 18Деед Эзиг, тана Бурхиг, санҗ йовтн. Таднд зөөрән олхд Тер дөң болҗана. Эндр өдр күртл тадна өвкнрлә кесн бооцаг Тер бәрҗәнә.

19Кемр тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, мартад, талдан бурхд дахад, теднд шүтәд мөргхләг, тиигхлә маһд уга тадн үкхит. Энүнә тускар тадниг эндр саглҗанав! 20Деед Эзн тадна өмн, уга кеҗәх тер әмтнлә әдл, тиигҗ тадн үкхит. Яһад гихлә тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, үг соңссн угат.

9

Израилин эврә үнн йовдлын төлә биш

9^1Соңстн, Израилин улс! Ода тадн Йордан һолыг һатлҗанат. Тенд таднас тооһарн олн болн чидлтә, батар бәргдсн ик болн теңгрт күрм балһсдта, 2ик болн өндр нурһта анакмуд гидг әмтнә һазр авхар седҗәнәт. Әмтн ю келҗәхинь тадн медләт, соңслат эсий: «Анакмудыг кен дааҗ сөрлцх?!»+

3Деед Эзн, тана Бурхн, тадна өмн һал мет цугинь шатаҗ йовхиг ода медҗ автн. Тедниг Тер алад, таднд диилвр өгчәнә. Тегәд тадн Деед Эзнә андһар өгсәр теднә һазриг булаҗ авад, шулуһар тедниг алхит+. 4Деед Эзн, тана Бурхн, тедниг көөһәд һарһхла, бийдән бичә келтн: «Чикәр бәәснд мадниг эн һазр эзлтхә гиҗ Деед Эзн нааран авч ирв». Уга, тер олн келн-улс хорта йовдл һарһснд Деед Эзн теднә һазриг таднд өгчәнә!+
5Тадн ирәд, теднә һазриг эзләд авхит. Тернь зөвтә болн чикәр кесәр биш болҗана. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, эн һазриг таднд өгчәхләрн, тер әмтиг бурута гиҗ тоолҗана. Дәкәд тадна өвкнрт – Абрахамд, Ицхакд болн Яковд – өгсн андһаран күцәхәр тиигв+. 6Деед Эзн, тана Бурхн, тер йир сәәхн һазриг эзлтхә гиҗ өгхләрн, таднд чикәр бәәснд биш (уга, тадн йир зүткә улст!).

Хорив уулын хаҗуд шүтәнд мөрглһнә тускар сана оруллһн

7Көдә һазрт тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, яһҗ уурлулсан сантн, бичә марттн. Египетәс һарсн өдрәс авн нааран иртлән Деед Эзнә өмнәс тадн мел буцад йоввт. 8Хоривин хаҗуд тадн Деед Эзиг йир уурлулвт. Тиигхд Тер тадниг мел ка цокхар седлә+.

9Уул деер һарад Деед Эзнә таднла кесн Бооцана хавтха чолуд авхин төлә, би тенд хот идлго, юм уулго 40 өдр, 40 сө давулув+. 10Деед Эзн нанд Бооцана хойр хавтха чолу өгв. Хамцана әмтн цугтан хургт хурхла, уул деер шатҗах һалас Деед Эзнә келснь цугтан, Бурхна һарар тер чолуд деер бичгдҗ+.

11Тегәд 40 өдр, 40 сө давв. Деед Эзн нанд хавтха хойр чолу өгв. Теднь Бооцана чолуд. 12Деед Эзн нанд келв: «Шулуд, бу! Египетәс чини көтлҗ һарһсн әмтн керг уга болҗана. Мини зааһад закчасн хаалһас тедн шулун хаҗиһәд эргв! Тедн бийдән цутхсн кегдл кеҗ»+.

13Деед Эзн нанд келв: «Эн әмтнә зүткәһинь Би үзҗәнәв! 14Намаг бичә хөрҗ бәр. Би тедниг алнав, теңгр дор теднә нердиг биллнәв. Чамас болхла, теднәс чидлтә болн тооһарн олн улс үүдәнәв»+.

15Би хәрү эргәд уулас буувув. Уул һалар падрад шатв. Мини һарт Бооцана хойр хавтха чолун билә. 16Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн тадн үнндән килнц һарһситн би үзүв – бийдән бүрүһин цутхсн кегдл кеситн үзүв. Деед Эзнә закч заасн хаалһас тадн шулун хаҗиввт! 17Тегәд би хойр хавтха чолудыг һазр деер хайлав – тадна нүүрт тедниг хамхлув. 18Дарунь би дәкн Деед Эзнә өмн түргүр унув. Дәкн 40 өдр болн 40 сө хот идсн угав, юм уусн угав. Деед Эзнд дурго юм кеһәд, Терүг уурлулад, тадн килнц һарһснд би тиигүв+. 19Нанд әәмшгтә болв, Деед Эзн уурлсн цухлдан болн һалзурхларн тадниг алхар седҗәв. Болв эн саамд Тер намаг бас соңсв. 20Деед Эзн Ахаронд бас дегд уурлв. Терүг алхар седв, болв тиигхд би Ахарона төлә бас сурув. 21Тадна килнц – цутхад кесн бүрүг би шатачкув, хамхлув, үүлүв, тоос кеһәд зүлгәд үүлүв. Тер тоосиг уулас һооҗҗасн уснд хайлав+.

22Тадн Деед Эзиг Таверад чигн, Массад чигн, Киврот-Таавад чигн уурлулвт+. 23Кадеш-Барнеаһас хаалһд һартн гиҗ Деед Эзн таднд закхлаг, Тер иигҗ келхлә: «Йовад Мини өгчәх һазриг тадн эзлтн!» Болв тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңссн угат, итксн угат. Терүг оньгтан авсн угат+. 24Тадниг мини медснәс авн, Деед Эзиг тадн соңслго бәәввт!

25Би Деед Эзнә өмн түргүр унад 40 өдр, 40 сө сунад кевтүв. Яһад гихлә Тер тадниг алнав гиҗ келв. 26Би Деед Эзиг сурҗ эрүв: «Деед Эзн Бурхн, Эврәннь улсиг, Эврәннь зөөриг бичә алтн! Тедниг Та Эврәннь алдр күчәр сулдхвт, чидлтә һарарн тедниг Египетәс көтлҗ һарһвт+. 27Эврәннь мухла Абрахамиг, Ицхакиг болн Яковиг тодлтн, эн әмтнә һацҗах заңгиг бичә хәләтн, терүнә буруг болн килнциг бичә хәләтн. 28Эс гиҗ мадниг Тана көтлҗ һарһсн һазрт келцхәх: „Деед Эзн өгнәв гисн һазртан тедниг күргҗ чадсн уга. Теднд дурго болв, тегәд тедниг алхар көдә һазр тал дахулад йовв“+. 29Болв тедн Тана улс болн Тана зөөр. Тедниг Та Эврәннь алдр күчәрн, делгү һарарн дахулҗ һарһвт!»

10

Хорив уулын хаҗуд болсн йовдлын тускар цааранднь келлһн

10^1•Тер цагт Деед Эзн нанд келв: «Чолунас кевләд, урдкла әдл, хойр хавтха чолуна өөһинь авад ке. Тегәд Нан тал уул деер һарч ир. Дәкәд бас модн хәәрцг ке+. 2Тер хавтха чолуд деер Би чини урднь хамхлсн хавтха чолуд деер бичәтә үгмүд бичнәв. Тедниг чи хәәрцг дотр тәвхич»+. 3Акация моднас би хәәрцг кевүв, урдкла әдл хойр хавтха чолу өөһинь авад кевүв. Тегәд хавтха чолудан һартан авад уул деер һарув+. 4Деед Эзн тедн деер түрүн саамд бичсән шинәс бичв: Арвн Заавр, эдниг таднд уул деер шатчах һалас хамцана цуг улсин цуглрсн өдр соңсхла. Нанд Тер хавтха чолуд өгв+. 5Би эргәд, уул деерәс бууһад, эврәннь кесн хәәрцгт тәвүв. Деед Эзнә заасар хәәрцгт тедн бәәнә+.

6Израилин улс Беэрот-Бене-Яакан гидг һазриг үлдәһәд, Мосера тал ирцхәв. Тенд Ахарон өңгрв, тенд терүг оршав. Терүнә ормд Элеазар көвүнь гелң болв+. 7Тендәс тедн Гудгода тал ирцхәв, Гудгодас олн һооҗур гүүҗәх Йотвата тал ирцхәв+.

8Тер цагт Деед Эзн Левин отг йилһҗ һарһв. Эн отгт Деед Эзнә Бооцана хәәрцг авч йовх даалһвр, Деед Эзнә өмн бәәх, Терүнд церглх, Терүнә нерәр әдслх даалһвр өггдв. Эннь ода күртл тиигҗ кегднә+. 9Левин улс тегәд чигн ахнрлаһан әдл һазрин әңгән болн хүвән авсн уга. Теднә хүвнь – Деед Эзн Эврән, теднд үгән өгсн Деед Эзн, тадна Бурхн+.

10…Түрүн саамд бәәснлә әдләр уул деер би 40 өдр, 40 сө бәәвүв. Эн саамд бас намаг соңсад Деед Эзн тадниг алхар седсн уга+. 11Тер нанд келв: «Йов, әмтиг дахулад хаалһд һар. Теднә өвкнрт Би андһар өгсәр, тедн йовад тер һазриг эзлх йоста»+.

Деед Эзн Израиләс ю некчәхин тускар

12Израилин улс! Деед Эзн, тана Бурхн, негхн сурвр таднас сурҗана: Деед Эзиг, тана Бурхиг, икәр күндлтн, Терүнә хаалһар йовтн, Терүнд дурлтн, Деед Эзнд, тана Бурхнд, зүркәрн болн седкләрн кевтнь церглтн. 13Деед Эзнә зааврмудыг болн зокалмудыг күцәтн, тедниг Би эндр тадна сә хәәҗ соңсхҗанав+. 14Теңгр болн теңгрин цаадк теңгр, һазр деер бәәх юмс кевтән Деед Эзнә болҗана+. 15Зуг Деед Эзн һанцхн тадна өвкнриг хәәрлҗәнә. Олн улс дундас тадниг, теднә хөөт үйнриг шүүҗ авв (эннь эндр күртл тиим)+. 16Тегәд тадн соңсхврта болтн, хөөннь бичә буцад бәәтн+. 17Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, – бурхд деер Бурхн болн нойд деер Нойн. Тер – алдр Бурхн, күчтә болн әәмшгтә. Тер үннч, авлһ авдго+. 18Белвсн гергчүдин болн өнчнә зөвинь Тер харна. Нүүҗ ирсн әмтнд Тер дурта, теднд хот болн хувц өгнә+. 19Тадн чигн нүүҗ ирсн әмтнд дурлтн, яһад гихлә тадн эврән Египетд нүүҗ ирсн улс биләт+.

20Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндлтн. Терүнд церглтн, итклтә болтн, Терүнә нерәр андһаран өгтн+. 21Тер – тадна туурмҗ, Тер – тана Бурхн. Тадна төлә Тер алдр болн догшн кергүд күцәв. Тедниг тадн эврәннь нүдәрн үзвит. 22Тадна өвкнр Египетд ирхләрн, тооһарн тедн 70 күн бәәҗ, ода Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг тооһарн теңгрт бәәх оддта әдл олн болдгар өскәв+.

11

11^1Деед Эзнд, тана Бурхнд, дуран өгтн, кезә чигн Терүнә тәвҗәх неквриг, зокалыг, закаг болн заквриг күцәтн.

Деед Эзнә алдр кергин тускар тодлх кергтә

2Тодлад автн! Эннь цугтан тадна үрдлә болсн йовдл биш. Тедн Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн сурһмҗиг үзсн уга, Терүнә алдр кергүдиг чигн, Терүнә күчтә һариг, Терүнә делгү күчиг чигн, 3онц темдгүдиг болн йовдлмудыг чигн, Египетд Терүнә күцәсиг чигн үзсн уга. Египетин хаанла ю кев, терүнә цуг орн-нутгла яһв! 4Египетин дәәчнриг, мөрдинь болн мөр зүүдг тергдинь яһв! Египетин әмтн тадна ардас көөлдхлә, Тер Улан теңгсин ус орулад, тедниг алв. Эндр күртл эннь тиим+. 5Тадниг нааран йовҗ йовтл көдә һазрт Тер ю кев!+
6Рубена хөөт үйнрт, Элиавин көвүдт – Датан болн Авирам хойрт – Тер ю кев! Израилин улсин бәәрнә дунд һазр шуурад, тедниг өрк-бүлтәһинь, бәәсн шатрмудтаһинь болн малтаһинь зальгв+.

7Тадн Деед Эзнә кесн алдр йовдлмудыг цугтаһинь үзвит! 8Тегәд ода таднд мини келҗәх зааврмудыг цугтаһинь күцәтн. Тегәд тадн чидлтә болхит, күрхәр йовх һазртан күрәд, терүг эзлхит. 9Тегәд тадна өвкнрт болн таднд, теднә хөөт үйнрт Деед Эзнә өгнәв гисн һазрт удан бәәхит. Тер һазр үсәр болн балар байн+.

10Тадна күрхәр йовх болн эзлхәр бәәх һазр, салад һарсн Египетлә әдл биш. Тер һазрт тадн тәрәнә эк хаяд, терүг һарудын күнд көдлмш мет кеһәд усллат. 11Тадна күрәд эзлхәр йовх һазр мел уулмуд болн тиньгр һазрмуд, теңгрәс хурар услгдна+. 12Эн һазриг Деед Эзн, тана Бурхн, килмҗән өгәд хәләҗәнә. Терүг даңгин җилин эргцд Тер хәләҗәнә.

Әдсллһн болн харалһн

13«Кемр тадн Мини эндр өгчәх зааврмуд соңсхла, Нанд – Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурта болхла, Нанд зүркәрн болн седкләрн шүтхлә,+
14тиигхлә Би тадна һазрт цагтнь хур орулад бәәхүв. Намрин хур болн хаврин хур орулхув. Таднд буудя, чаһр болн олив модна тосн кезә чигн бәәх+. 15Тадна мал идшлдг һазрт ноһан урһдгар кенәв. Тегәд тадн өлн бәәшгот»+.

16Хаалһасн хаҗиһәд талдан бурхнд авлгдад шүтхәсн саглтн. 17Эс гихлә Деед Эзн таднд уурлад теңгриг хаах. Тиигхлә хур оршго, һазр урһц өгшго, Деед Эзнә өгчәх йир сәәхн һазр деерәс тадн шулун уга болхит.

18Мини келҗәх эн үгмүд кезә чигн тадна сананд болн уханд бәәтхә. Тедниг темдг гиһәд һартан боотн, маңнадтн боодһа болад бәәтхә+. 19Тедниг үрдтән дасхтн. Гертән бәәхләрн, хаалһдан йовхларн, унтхларн эс гиҗ босхларн кезә чигн терүг давтад бәәтн+. 20Гериннь үүднә мөрд болн балһсна ик үүднд терүг бичтн+. 21Тегәд тадна җирһл болн тадна үрдин җирһл, Деед Эзн тадна өвкнрт өгх болад андһар өгсн һазр деер, ут болх. Теңгр һазр деер бәәтл тиим болх.

22Кемр тадн мини келҗәх заавриг цугтаһинь күцәхлә, Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурта болхла, кезә чигн Терүнә хаалһар йовхла, Терүнд иткхлә, 23тиигхлә Деед Эзн цуг эн келн-улсин һазриг таднд өгх. Тадн бийәсн олн болн чидлтә улсин һазриг эзлхит. 24Тадна көл ишксн ямаран чигн һазр тадна болх. Көдә һазрас Ливан күртл, Епрат һолас Барун үзгин теңгс[*] күртл цугтан тадна зөөр болх+. 25Кен чигн таднла зөрлцҗ чадшго. Тадна орх ямаран чигн һазрар Деед Эзн таднас әәх болн сүрдх бәәдл учрах. Тиим болхиг Тер таднд андһар өглә+.

26Тегәд эндр би таднд әдсллһ эс гиҗ харал гиҗ йилһҗ автн гиҗәнәв+. 27Кемр тадн мини эндр келҗәх – Деед Эзнә, тана Бурхна, заквр соңсхла, тадн әдсллһ авхит+. 28Кемр тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, заавр эс соңсхлаг, эндр мини орулсн хаалһас хаҗиһәд талдан меддго бурхд дахад йовхла – харалд күрхит+. 29Тадна эзлхәр йовх һазрт тадниг Деед Эзн, тана Бурхн, авч ирхлә, Гаризим уул деер йөрәл тәвтн, Гевал уул деер харал тәвтн+. 30(Эн уулмуд Йордана ца бәәнә. Тенд Аравад бәәсн кананахна һазрт, хаалһ барун үзг тал һарна. Тернь Морэн хар моддас хол биш, Гилгалын хаҗуд бәәнә.)+

31Ода тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, өгчәх һазриг эзлхин төлә Йорданиг һатлҗанат. Терүг эзләд, тенд бүүрләд бәәхит. 32Мини ода зааҗах зокалмудыг болн закадыг цугтаһинь батар бәрәд күцәтн!

12

12^1Деед Эзн, тана өвкнрин Бурхн, таднд өгчәх һазрт бәәхләрн батар бәрәд болн күцәх зокалмуд болн закад эн. Тер һазрт бәәсн деерән оньдинд тедниг күцәтн.

Тәкл тәклһнә орм болн диг-даран

2Өндр уулмуд деер, довуд деер, сагсхр модн болһн дор тадна булаҗ авсн һазрин әмтн эврәннь бурхдт шүтҗәсн әрүн бәәриг хамхлтн. 3Теднә тәклин ормиг хамхлтн, әрүн чолудынь хамхлтн, Ашеран моддыг шататн, бурхна кегдлмүд уга кетн! Тер ормсар теднә туск ямаран чигн тодлвриг биллтн+. 4Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә тиим юмс бичә кетн!

5Тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн үзгдхин төлә тер ормд иртн, зуг Терүнә шүүҗ авсн тадна нег отгин һазрт одтн. Терүгәр Деед Эзн Эврәннь нернә төлә бәәр кех. 6Шатах бәрцд орулх болн бәрц бәрх юмсан, эврәннь урһцин арвна әңгинь болн тәвцән, андһар өглһнә бәрцс болн эврә дурар өгчәх бәрцс, бод болн бог малмудын түрүңк төлинь тиигәрән авч иртн. 7Тенд Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн нәәрән кетн. Эврәннь күч-көлснә күцәмҗднь байрлтн, өрк-бүләрн нәәрән кетн. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг әдсллә+.

8Ода энд, күн болһн эврәннь сансарн, мадна кеҗәснлә әдләр, тадн тенд кех зөв угат. 9Ода тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, санамр бәәршлтхә гиһәд өгчәх тер һазрт болн авх әңдән күрәд угат+. 10Болв тадн Йордан һолыг һатлад Деед Эзнә, тана Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх һазрт бүүрлхит. Тер таднд эвтә җирһл өгх, тадниг бүслҗәх дәәснәс харсх. Тадн әәмшг уга бәәхит. 11Деед Эзн Бийиннь төлә нег орм йилһҗ авх. Тегәд мини заасар, тадн шатах бәрцд орулх болн бәрц бәрх юмсан, эврәннь урһцин арвна әңгинь болн тәвцән чигн, Деед Эзнд өгсн андһарин сән бәрцсән чигн авч иртн. 12Тенд Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн нәәрән кетн. Таднла хамдан тадна көвүд болн күүкд, мухла залус болн мухла күүкд улс, бас тадна балһснд бәәдг левитмүд нәәрлтхә. Таднар болхлаг, теднд эврә әңг һазр болн хүв һазр угалм+.

13Һазр болһнд бичә шаталһна авъяс күцәтн. 14Зуг Деед Эзнә йилһҗ авсн тадна нег отгин һазрт шаталһна бәрцсән күцәтн, дәкәд мини заасиг цугтаһинь кетн.

15Болв тадн эврәннь балһснд дурта цагтан малан алад, махинь идҗ чадхит. Терүг тадн малын тооһас иштә Деед Эзнә, тана Бурхна, евәләр кехит. Терүг цевр диг-дара бәрҗәхнь, эс бәрҗәх әмтн гөрәснә эс гиҗ буһ-марлын мах идҗәх мет, эн махиг идҗ чадҗана. 16Зуг цусинь бичә хотд орултн, һазр деер уснла әдләр асхтн!+

17Эврәннь балһснд буудяһасн, чаһрасн болн олив тоснас арвдгч әңгинь идшго болҗанат. Тедү мет бод болн үүрмг малын түрүн төлин мах, андһар өгсн бәрцәс, эврә дурарн авч ирсн бәрцәс болн тәвцәс идшго юмн. 18Тедниг мел Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн йилһҗ авсн ормд идтн. Тегәд таднла хамдан терүг тадна көвүд болн күүкд, мухла залус болн мухла күүкд улс, дәкәд тадна балһснд бәәдг левитмүд идтхә. Деед Эзнә, тана Бурхна өмн, байрлтн, эврәннь күч-көлснә ашт байрлтн! 19Тегәд хәләлт, эврә һазр деер җирһәд бәәхләрн, левитмүдиг бичә марттн+.

20Деед Эзн, тана Бурхн, урднь келсәрн, тадна эзлх һазриг икдүлхлә, тадн идхәр седәд мах хәәхлә, тиигхлә кезә чигн дурндан идҗ чадҗанат. 21Кемр Деед Эзнә, тана Бурхна, нернәннь төлә йилһҗ авсн орм таднас хол болхла, таднд мини заксар Деед Эзнә өгсн бод эс гиҗ үүрмг малыг эврәннь балһсндан алтн. Тегәд дурта цагтан доран идтн. 22Тер махиг, гөрәснә эс гиҗ буһ-марлын махн мет, цевр диг-дара бәрҗәхнь, эс бәрҗәхнь идҗ чадҗана. 23Зуг цусинь хотд орулҗ бичә идтн, юңгад гихлә цусар әмд бәәдмн. Җирһлин әмиг махнла хамднь бичә идтн!+
24Цусиг хотд орулҗ бичә идтн, уснла әдләр һазр деер асхтн. 25Терүг бичә идтн, тегәд таднд болн тадна хөөт үйнрт сән болх. Яһад гихлә чини кеҗәх юмс Деед Эзнд таасгдх.

26Зуг әрүн бәрцсиг болн андһар өгәд белдсн тәвциг Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд авч ирхмн болҗанат. 27Шаталһна бәрциг болн махинь, болн цусинь Деед Эзнә, тана Бурхна, тәклин ормд шататн. Эвцлһнә бәрцин цусиг Деед Эзнә, тана Бурхна, тәклин ормд асхх кергтә. Терүнә махинь тадн идҗ чадҗанат.

28Мини таднд заксн цуг бооцасиг батар бәрәд күцәтн. Тегәд таднд болн тадна хөөт үйнрт кезә чигн сән болх. Яһад гихлә тадна кеҗәх керг Деед Эзнд, тана Бурхнд, сән болн чик болх.

Шүтәнд мөрглһиг хөрлһн

29Деед Эзн, тана Бурхн, тадна күрхәр йовх һазриг эзлхин төлә теднә улсиг алх. Тадн тер һазриг эзләд тенд бәәрлхит. 30Тегәд тедниг алсна хөөн, тадн меклгдәд бичә бәргдтн, саглтн. Теднә бурхдын тускар бичә суртн. «Эн улс яһҗ эврәннь бурхдт шүтҗәлә? Бидн бас тиигҗ кенәвидн», – гиҗ бичә келтн. 31Тиим юм Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә бичә кетн! Тедн Деед Эзнд җигшүртә болн дурго юм бурхнаннь төлә һарһҗав. Эврәннь бурхдын төлә тедн нам һарһсн көвүдән болн күүкдән шатадг бәәҗ!

32Мини таднд заксиг батар бәрәд күцәтн. Энүн деер нег чигн юм бичә немтн, бичә хастн+.

13

Шүтәнд мөрглһиг түкрсн күн алгдх

13^1Кемр тадн дунд әәлдәч эс гиҗ зүүд тәәлдг күн бәәһәд, таднд онц темдг эс гиҗ өвәрц юм үзүлх болҗ келхлә, 2терүнә келснь күцхлә, тер кемдән тадниг талдан меддго бурхд дахад шүттхә гихлә, –+
3тер әәлдәчиг эс гиҗ зүүд тәәлдг күүг бичә соңстн! Эннь Деед Эзн, тана Бурхн, зүркәрн болн седкләрн тадн Терүнд дурта угаһинь медхәр тадниг сөрҗәнә. 4Деед Эзнә, тана Бурхна, ардас дахтн. Терүг икәр күндлтн, Терүнә заавриг күцәтн, Терүг соңстн, Терүнд шүттн, Терүнд кезә чигн итктн! 5Тер әәлдәч эс гиҗ зүүд тәәлдг күн болхла, алгдх йоста. Яһад гихлә тер Египетәс тадниг көтлҗ һарһсн болн мухлан һазрас сулдхсн Деед Эзнә, тана Бурхна, тускар худл келҗәв. Деед Эзнә, тана Бурхна, заасн хаалһас тер күн тадниг хаҗилһхәр седв. Тиим хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!+

6Чини һарлцсн ах-дү, эс гиҗ көвүнчнь, эс гиҗ күүкнчнь, эс гиҗ чини дурта гергн, эс гиҗ әмн мет хәәртә иньгчнь нуувчар чамаг талдан бурхдт йовад шүттхә гиҗ ээрәд сурад чигн бәәх. Тиим бурхдиг чи чигн, чини эцк-өвкнр меддго билә. 7Эн бурхд чини эргнд бәәдг, хоша бәәдг эс гиҗ холын һазрт нег захаснь талдан зах күртлнь бәәдг цуг әмтнә бурхд. 8Тер күүнд бичә зөвән өг, бичә соңс! Терүг бичә хармн, бичә терүнд зов, бичә терүг харс+. 9Ал терүг! Терүг цааҗлхла, чи түрүләд цокх зөвтәч, наадкснь чини дару+. 10Тер күүг чолуһар шивәд алтн. Яһад гихлә тер тадниг Египетәс, мухлан һазрас, көтлҗ һарһсн Деед Эзиг, тана Бурхиг, үлдәтхә гиҗ ээрҗ сурҗав!+
11Израиль кевтән медәд әәцхәх, хөөннь кен чигн күн тадн дундас тиим йовдл һарһшго!

12-13Таднд Деед Эзнә, тана Бурхна, бәәтхә гиһәд өгсн балһсдын негнднь, тадниг му саната әмтн талдан тадна меддго бурхдт шүттхә гиһәд ээрәд сурад бәәсиг соңсхларн, 14терүг шинҗләд медҗ ав, сәәнәр сурҗ ав. Кемр тернь үнн болад, тадн дунд йосндан тиим җигшүртә йовдл һарсн болхла, 15тиигхлә тер балһсна әмтиг цугтаһинь үлдәр алтн! Балһсиг цугтаһинь болн балһснд бәәдг юмсиг малтаһинь хамднь буйсатн – үлдәр цокад алтн! 16Олвриг цугтаһинь талвң деер цуглулад, балһсиг олвртаһинь хамднь шататн. Эннь Деед Эзнд, тана Бурхнд, шаталһна бүкл бәрц болх. Эн балһсн мөңкинд күн уга довун болад, дәкҗ мел тосхгдшго. 17Буйсагдсн юмнас нег чигн юмн тадна һарт бичә үлдтхә! Тегәд Деед Эзн эврәннь цухлан үлдәх, таднд хәәрлтән күргх, тадниг хармнх, тадна эцк-өвкнрт андһар өгсәрн таднас олн тоота улс кех. 18Кемр тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңсхла, Терүнә зааврмудыг күцәхлә тиим болх. Эндр таднд би терүнә тускар келҗәнәв. Эннь Деед Эзнд, тана Бурхнд, тааста керг күцәх болҗанат.

14

Олн бурхнд шүтдг әмтнә оршалһна авъясмудыг хөрлһн

14^1Тадн – Деед Эзнә, тадна Бурхна, көвүд болҗанат. Үксн күүндән һундл төрҗ уульхларн, бичә бийдән керчсн сөрв һарһтн, маңна деерк үсән бичә хустн+. 2Яһад гихлә тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, әрүн улс болҗанат. Һазр деерк улсас цугтаһаснь тадниг Деед Эзн шүүҗ авхларн, тадниг Терүнә бийиннь улс болтха гиҗ тиигв+.

Цевр болн цевр биш малмудын тускар

3•Ямаран чигн җигшүртә юм бичә идтн. 4Тадна идҗ болх малмуд эн: үкр, хөн, яман, 5буһ-марл, гөрәсн, зерлг тек, зерлг бух, антилопа, уулын хуц. 6Хойр турута кевлһән кевдг малмудыг цугтаһинь идҗ чадҗанат. 7Болв тедн дундас темәг, туулаг болн дамаг бичә идтн (тедн кевлһән кевдг болв чигн, турунь салу биш, таднд тедн цевр биш).
8Һаха бас бичә идтн (теднә туру салу болв чигн кевлһ кевхш, таднд тер цевр биш). Теднә мах бичә идтн, күшинь бичә көндәтн.

9Усна әмтә тоотыг, сервәтә болн хачрста юмсиг идтн. 10Зуг сервә болн хачрсн уга юмсиг бичә идтн – тедн таднд цевр биш.

11Ямаран чигн цевр шовуд идх зөвтәт. 12Идшго шовуд эн: һәрд, ик махсг шовун, скопа, 13канюк, элә, зүсн-зүүл гекс шовуд, 14зүсн-зүүл керәс, 15темән шовун, сипуха, цах, зүсн-зүүл начн шовуд, 16неясыть, шар шовун, һурвлһин тохмта шар шовун, 17көдә һазрин һурвлһ, харцх, хар һалун, 18ханчилду шовун, зүсн-зүүл көк хутн, цоклур шовун болн бавуха. 19Нисдг хорха-хотн цугтан таднд цевр биш. Тедниг идҗ болшго. 20Болв нисдг цевр ямаран чигн юмсиг идх зөвтәт.

21Зовлһ бичә идтн. Тиим махиг тадна балһсдар бәәх нүүҗ ирсн әмтнд өгтн, тедн идтхә. Эс гиҗ талын улст хулдтн. Тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, әрүн улс болҗанат.

Ямана хурһиг экиннь үснд бичә чантн+.

Арвна хүвин тускар

22Эврәннь тәрәнә урһцин цугтаһаснь арвна әңгинь салһтн. Тадна тәрәнд урһсн цуг тоотаснь салһтн. Җил болһн тиигҗ кетн+. 23Буудяһас, чаһрас болн олив тоснас арвдгч әңгинь, бас бод малын болн үүрмг малын түрүн төлин махиг тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн Терүнә йилһҗ авх ормд идтн. Терүгәр Бийиннь нернд бәәр кеҗ авх. Тиигҗ тадн кезә чигн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, икәр күндлдг дасхит. 24Болв тиигәрән йовхд дегд удан болх, энүг цугтаһинь күргх чидл таднд күрлго чигн бәәх. Яһад гихлә, Деед Эзнә, тадна Бурхна, нерн туурдгар йилһҗ авсн орм таднас хол болад чигн бәәх. Тадниг Деед Эзн, тадна Бурхн әдслснә хөөн 25энүг цугтаһинь цаһан мөңгнәс сольтн. Тегәд һартан цаһан мөңгтә Деед Эзнә, тадна Бурхна, йилһҗ авх орм тал йовтн. 26Тенд эн цаһан мөңгәр дурта юман сольҗ автн – бод болн үүрмг мал, чаһр болн искәсн әрк, авхар седсән авхит. Тенд Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн эврәннь өрк-бүләрн хамдан нәәрлтн! 27Тиигхләрн тадна балһснд бәәдг левитмүдин тускар бичә марттн. Теднд таднла әдл эврә гисн һазрин әңг болн хүв угалм+.

Һурвдгч җилин арвна хүвин тускар

28Һурвдгч җилин чилгчәр эврәннь тәрәнә урһцас эн җилә хүв – арвдгч әңгинь – балһсна ик үүдн тал авч одтн+. 29Левитмүд (теднд таднла әдл эврә гисн һазрин әңг болн хүв угалм) болн нүүҗ ирсн әмтн, тадна балһснд бәәдг өнчн-өвүнь чигн, белвсн әмтн чигн ирәд цадтлан идцхәг! Тегәд тадниг Деед Эзн, тадна Бурхн, кеҗәх кергитн әдслх.

15

Өрнәс болн мухла бәәдләс сулдхлһна диг-даран

15^1Долан җил болад күүнә өринь тәвҗ өгтн+. 2Өөрхн күүндән өгйәһәр өгсн юман хәрү сурлго өринь тәвҗ өгтн. Израилин өөрхн күүнәсн, эврәннь ах-дүүһәсн, Деед Эзнә өмн өриг тәвҗ өгчәх цагт өр некдмн биш. 3Талын күүнәс өринь некҗ чадҗанат, болв эврәннь әмтнә өриг тәвҗ өгтн+.

4Зуг тадн дунд угатя әмтн бәәшго болҗана. Яһад гихлә, эзлтхә гиһәд Деед Эзнә, тана Бурхна, өгчәх һазрт тадниг Тер элвгәр әдслх. 5Кемр тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңсхла болн батар бәрәд, мини эндр келҗәх Терүнә зааврмудыг цугтаһинь күцәхлә, тиим болх. 6Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг әдслхәр андһар урднь өгсәр, тадн олн келн-улст өгйәһәр өгхит, эврән болхла өгйәһәр юм авшгот. Тегәд олн келн-улсиг һардхит. Тедн тадниг закршго болҗана+.

7Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд өгчәх һазрт, ямаран чигн балһсдт кемр тадн дунд тадна отга улсас тер бийнь угатя әмтн бәәхлә, – тиигхлә бичә аврлт уга зүрктә бол, теднәс бичә хармн. 8Чини һар өгәнч болг. Терүнд кергтәһинь хәәҗәсәрнь хармнлго өгйәһәр өг+. 9Чини зүркнд му санан орхас сагл. Доладгч җил – өриг тәвҗ өгдг җил – өөрдҗ йовхиг ухалад, эврәннь угатя ахнр-дүүнрән дургоһар хәләһәд сурсинь өглго бәәввзәч. Тиигхлә тер Деед Эзиг дуудад мөргх, тегәд чамд килнц буух! 10Өгйәһәр өг, зуг тиигхләрн бичә уурл. Чамаг Деед Эзн, чини Бурхн, һарарн кеҗәх цуг кергичн әдслх. 11Эн һазрт кезә чигн угатя әмтн бәәх, тегәд би чамд герәслҗәнәв: чини һазрт бәәдг эврә угатя ахнр-дүүнртән өгйәһәр өгчә, чини һар өгәнч болг+.

12Кемр чини нег отга улсас – еврей залу күн эс гиҗ еврей күүкд күн – чини мухла болад зурһан җил көдлхлә, тиигхлә доладгч җилднь терүг чи сулдхх йостач+. 13Терүг чи хоосн һарта бичә йовул. 14Терүнд эврәннь малас, эврәннь тәрә цокҗ белддг һазрас болн белдсн чаһрас өг. Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг әдслсн юмнас өг. 15Египетд эврән мухла болҗ бәәсән бичә март. Деед Эзн, чини Бурхн, болхла чамаг даҗрлһнас сулдхла. Тегәд би чамд эндр тиим заквр өгчәнәв. 16Кемр мухла чамаг болн чини өрк-бүлиг таасад, дурлад, һархшув гихлә, 17тиигхлә шөвгәр чикинь үүднд хатх. Тер тегәд оньдинд чини мухла болх. Мухла күүкд күүнд бас тиигҗ ке+. 18Мухла күүг сулдххларн чи бичә һундрх. Яһад гихлә зурһан җилдән тер, нәәмәдлҗ авсн күүнәс, хойр дам үлү олз чамд орулв. Тегәд Деед Эзн, чини Бурхн, кеҗәх чини цуг кергиг әдслх.

Малын түрүн төлин тускар

19Бод болн үүрмг малын түрүн эр төлиг Деед Эзнд, тана Бурхнд, нерәдтн. Үкрин түрүн төләр бичә көдлмш келгтн, хөөнә түрүн хурһиг бичә хәәчлтн+. 20Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд, җил болһн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн өрк-бүлтәһән хамдан тедниг идтн.

21Кемр мал эрмдгтә болхла – доһлң, сохр эс гиҗ талдан эрмдгтә болхла – терүгәр Деед Эзнд, тадна Бурхнд, бәрц бичә бәртн+. 22Терүг эврәннь балһснд идтн. Терүг цеврәр бәрҗәх, эс бәрҗәх әмтн гөрәснә эс гиҗ буһ-марлын махн мет идҗ чадҗана. 23Зуг цусинь хотд бичә орултн. Терүг уснла әдл һазрт асхтн!+

16

Песах нәәрин тускар

16^1•Авив гидг сарин тускар бичә марттн. Деед Эзнд, тана Бурхнд, Песах нәр нерәд, яһад гихлә мел авив сард тадниг Деед Эзн, тана Бурхн, Египетәс көтлҗ һарһла. 2Песах нәәрт нерәдәд Деед Эзнд, тана Бурхнд, тәкл тәкх үүрмг болн бод малыг, Эврәннь нернә төлә бәәрән кех Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд алтн. 3Песахин бәрцтә хамднь искәһәд болһсн һуйр бичә идтн. Долан хонгтан терүнлә тадн эс искәсн һуйр идхит. Эннь зовлңта бәәснә хөөн Египетәс маһд уга һарсна тодлвр. Тиигҗ тадн насн туршарт Египетәс һарсн өдрән санхит+. 4Долан хонгтан тадна һазрт альд чигн искәлһнә экн уга болх йоста. Асхар алсн малын махиг өрүн күртл бичә үлдәтн+.

5Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн нег чигн балһснд Песах нәәрин тәклин малыг бичә алтн. 6Зуг Деед Эзнә, тана Бурхна, Бийиннь нернә төлә йилһҗ авад бәәрән кех ормд Песахин нәәрин малыг алтн. Терүг асхар нарн суух кемлә алтн – Египетәс мел тадна һарчасн цагла кетн. 7Деед Эзнә, тана Бурхна, йилһҗ авсн һазрт махиг болһад идтн, өрүнднь герүрн хәртн. 8Зурһан хонгтан эс исксн һуйр идтн, доладгч өдр Деед Эзнд, тана Бурхнд, цуглрад мөргх өдр. Эн өдр көдлҗ болшго.

Долан хонгин нәәрин тускар

9Урһц хуралһна эклцәснь дола дәкҗ долан хонг тоолад,+
10Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә Долан хонгин нәр кетн. Эврәннь седкләр тана Деед Эзнә, тана Бурхна, әдслсәрнь һару һарһад нәәрлтн. 11Тегәд Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн Терүнә йилһҗ авсн болн Эврәннь нернд кех ормд нәәрлтн. Таднла хамдан тегәд тадна көвүд болн күүкд, мухла залус болн мухла күүкд улс, тадна балһснд бәәх левитмүд, бас тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн, өнчн улс болн белвсн гергчүд нәәрлтхә. 12Египетд эврән мухлас болҗ бәәсән сантн. Эн зокалмудыг батар бәрәд күцәтн+.

Җолмин нәәрин тускар

13Буудяһан хураһад цокдг ормд болн чаһран шахҗ һарһдг ормд – көдлмшән чиләхләрн, Җолмин нәр долан хонгтан кетн+. 14Эн нәәрт байрлтн, таднла хамдан тадна көвүд болн күүкд, мухла залу улс болн мухла күүкд улс, бас левитмүд, тадна балһснд бәәх нүүҗ ирсн әмтн, өнчн болн белвсн гергчүд җирһтхә. 15Долан хонгтан Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд нәәрлтн. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, байн урһцар болн кеҗәх кергинтн күцәмҗәр тадниг әдслв. Седкләрн икәр байрлтн!

16Җилд һурв дәкҗ залу улс Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн Терүнә йилһҗ авсн ормд ирх йоста. Эс искәсн һуйрин нәәрт, Долан хонгин нәәрт болн Җолмин нәәрт тиигх йоста. Деед Эзнә өмн кен чигн хоосн һарта бичә одтха! 17Күн болһн эврәннь арһар Деед Эзнә, тана Бурхна, әдслснә кемҗәһәр белгән авч иртхә.

Зарһчнрин тускар

18Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд өгсн балһсдар цугтаднь, тадна отгудар зарһчнриг болн ахлачнриг шиидтн. Тедн чикәр зарһан кетхә+. 19Нег чигн күүнә закана зөвиг бичә эвдтн, зарһинь үннәр кетн. Авлһ бичә автн. Яһад гихлә авлһ цецн күүг сохр кенә, үннч күүг худлч кенә+. 20Үннч болтн, зуг үннч. Тегәд тадн әмд йовхит, тегәд Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд өгчәх һазриг эдлхит.

Буру номта улсин авъясмудас сагллһн

21Деед Эзнә, тана Бурхна, бәрх тәклин ормин хаҗуд Ашеран мод бичә тәртн. Ямаран чигн мод бичә тәртн+. 22Терүнд әрүн чолу чигн бичә тәвтн. Деед Эзн, тана Бурхн, тиим юмнд дурго.

17

Тәкл тәкх малын тускар

17^1Деед Эзнд, тана Бурхнд, эрмдгтә эс гиҗ ямаран чигн тату-тартгта цар, эс гиҗ хө тәкл тәклһнд бичә авч иртн. Тернь Деед Эзнд, тана Бурхнд, җигшүртә+.

Талдан бурхдт шүтсн күн цааҗлгдх

2Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн нег балһснднь залу күн эс гиҗ күүкд күн Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурго юм һарһхла, Терүнлә кесн бооцаһан эвдхлә, 3Мини зөв эс өгсн талдан бурхдт мөргх, эс гиҗ нарнд, эс гиҗ сард, эс гиҗ теңгрин ямаран чигн оддт, 4тиигхлә терүнә тускар соңсхларн болн медхләрн сәәнәр мөшклһ ке. Кемр цугтан үнн болхла, Израильд тиим җигшүртә юмн кегдсн болхла, 5тиигхлә тер күүг – залу күн эс гиҗ күүкд болну, балһсна үүдн тал һарһад, чолуһар шивәд алх кергтә!+

6Кемр хойр-һурвн герч бәәхлә цааҗлҗ болҗана, негхн герч болхла цааҗлҗ болшго+. 7Цааҗлсн цагт герч улс түрүләд цокх зөвтә, наадкснь терүнә дарунь. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!+

Әрүн бәәрнд кегдх зарһ

8Кемр эврәннь балһснд болҗах йовдл хаһлхд күнд болхла, тиигхлә Деед Эзнә, чини Бурхна, йилһҗ авх орм тал йов. Алсна туск кергиг, гемшәҗәх туск кергиг, сөрв һарһсна туск кергиг тенд кех кергтә. 9Левин отгин гелңгүд тал болн тер цагт бәәх зарһч тал одад сур. Тедн чамд эврәннь шиидврән келх+. 10Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд чамд келсн шиидвриг чи батар бәрәд болн цугтаһинь келсәрнь күцәх зөвтәч. 11Чамд дасхх Закаһар цугтаһинь ке, чамд келх шиидвриг күцә. Терүнәс зүн үзг тал чигн, барун үзг тал чигн бичә хаҗи! 12Кемр Деед Эзнд, чини Бурхнд, шүтҗәх гелңгиг эс гиҗ зарһчиг соңслго бәәхәр седхлә, терүг алх йоста. Израильд хорта йовдл уга кетн! 13Әмтн цугтан медәд әәтхә, хөөннь нег чигн күн тиим догшн йовдл бичә һарһтха.

Хаана тускар

14Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд өгчәх һазрт ирәд терүг эзлхләрн, тенд бүүрләд бәәхләрн болн эргндк улсла әдл бийдән хааг шиидхәр седхләрн, 15тиигхлә Деед Эзнә, тадна Бурхна, йилһҗ авсн хааг тәвхит. Тернь тадна әмтнәс негнь болх. Йосиг тадна биш – талын күүнд бәрүлҗ болшго. 16Хан дегд олн мөр бәршго болҗана. Олн мөр авхин төлә, хәрү Египет тал әмт йовулшго болҗана. Деед Эзн таднд келвш: «Тадн дәкҗ тер хаалһар хәрү йовшгот!» 17Хаана зүркнь хооран һардгоһар, тер олн гергчүдтә болшго болҗана. Тер дегд дала цаһан мөңгтә болн алтта болшго болҗана+. 18Хаана ширәд тер суухлаг, Левин отга гелңгүдт бәәх эн Закаг бийдән һар бичгтән бичәд автха. 19Наснаннь туршарт терүг бийдән бәрәд тер хан умшҗатха. Тегәд тер Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндлдг дасх. Эн Закаг болн зокалмудыг батар бәрдг дасх. 20Тегәд эврә улстан деерлкшго, эн зааврмудас зүн үзг тал чигн, барун үзг тал чигн хаҗишго. Тегәд тер бийнь, терүнә хөөт үйнр удандан Израилиг залх.

18

Левин отгин гелңгүдин хүвнь

18^1Израилин талдан улсар болхла, Левин отгин гелңгүдт цугтаднь эврә хүв болн әңг һазр уга болх. Теднә хүвнь – Деед Эзнд өргҗәх һалын бәрц, терүгәрн тедн эдлвр кех. 2Левин отга улст ахнр-дүүнр дунд хүв уга болх. Теднә хүвнь – Деед Эзн Эврән. Тиигҗ Тер андһар өгч теднд+.

3Олн-әмтн гелңгүдт иим юм өгх йоста: кемр бәрцд бод эс гиҗ үүрмг мал орулҗахла, тиигхлә гелңд малын түрүн көл махиг, терүнә өргиг болн дотриг өгтхә+. 4Гелңд урһцин түрүңк буудя, чаһр болн эврәннь урһцин олив тос, бас хөөһән түрүн хәәчлхләрн нооснаснь өгтхә+. 5Яһад гихлә Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна отгуд дундас терүг шүүҗ авв. Тер болн терүнә хөөт үйнр оньдинд Деед Эзнә өмн бәәҗ, Деед Эзнә нернә төлә церглдгәр тиигв.

6Кемр Израильд, тадна балһсдын негнднь Левин күн бәәҗәһәд, Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд дурта цагтан ирхлә,+
7тер күн, талдан Левитнрлә әдләр тенд, Деед Эзнә, эврәннь Бурхна, өмн церглтхә. 8Нам эврәннь уңг-тохминнь зөөр хулдад мөңгтә болсн бийнь, тер ахнртаһан әдл эдлвр авх зөвтә.

Илвч болн белг бәрдг әмтнд дурго боллһн

9Кемр тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазрт ирхләрн, тер әмтнә кедг җигшүртә юм бичә дастн+. 10Таднас кен чигн күн һалын бәрц гиҗ көвүһәрн эс гиҗ күүкәрн бичә бәртхә. Тадн дунд медлгч, белг бәрдг, тааҗ меддг, илвч күн уга болтха+. 11Авта удһн, сүмс болн үксн кү дууддг әмтн бас уга болтха+. 12Иим юм кесн әмтн Деед Эзнд җигшүртә. Деед Эзн, тана Бурхн, тиим юм кедг улсиг чамас көөх. 13Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн цевр болтн! 14Тана булаҗ авх һазрин әмтн белг бәрдг болн медлгч әмтиг соңсна. Зуг тиим бәәдл таднд Деед Эзн, тана Бурхн, өгхәр седҗәсмн уга!

Деед Эзнә әәлдәч

15Деед Эзн, тадна Бурхн, таднд нанла әдл әәлдәчиг илгәх. Тернь тадна негнь болх. Терүг соңстн!+
16Тегәд Деед Эзнәс, тана Бурхнас, Хорив уулын хаҗуд хамцана хургт сурснтн күцх. Тиигхд тадн келләт: «Дәкҗ Деед Эзнә, мана Бурхна, ду соңсхмн биш, эн һалын алдр заль хәләхмн биш, эс гиҗ бидн үкхвидн!»+
17Деед Эзн нанд келв: «Тедн чикәр келҗәнә+. 18Теднд Би чамла әдл әәлдәчиг өгнәв. Тернь теднә негнь болх. Би Эврәннь келх үгән терүнд өгнәв. Тегәд әмтнд Мини келхәр седсиг цугтаһинь терүнд закад келүлнәв+. 19Кемр кен-негнь Мини келсиг эс соңсхла, Мини нерн деерәс әәлдәчин келсиг эс соңсхла, Би Эврән тиим күүнәс сурхув! 20Кемр ямаран чигн талдан әәлдәч Мини нерн деерәс Мини эс кел гисиг келхлә, эс гиҗ талдан бурхдын нерн деерәс келхлә, терүг алх кергтә»+.

21Чи ухалад чигн бәәхич: «Деед Эзнә йосндан эс келсиг бидн яһҗ медҗ чадхмб?» 22Кемр Деед Эзнә нерн деерәс әәлдәчин келснь эс бүтхлә, эс күцхлә – тиигхлә Деед Эзн эс келсмн болҗана. Әәлдәч эврәннь седвәрәр келсмн болҗана. Бичә терүнәс ә!

19

Хорһдх бас һурвн балһсн

19^1•Таднд өгчәх һазрин улсиг Деед Эзн, тадна Бурхн, алад чиләснә хөөн, теднә һазриг тадн эзләд балһсдтнь болн гермүдтнь бәәрләд бәәснә хөөн, 2Деед Эзнә, тадна Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх тер һазрт һурвн балһс салһад һарһҗ автн. 3Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазриг кемҗәләд һурвн әңгд хуватн. Кемр кү алсн күн зулхар седхләрн, тер балһсдт бултҗ чадх.

4Иим балһсдын негнднь кү алсн күн бултад әмән харсҗ чадхмн болҗана: кемр тер зөрц эс алсн болхла, алгдсн күүнлә тер өшән уга бәәсн болхла. 5Үлгүрнь, күн ө-шуһу модн тал түлә кех мод авхар кенлә болв чигн хоюрн йовад, мод чавчхар сүк өргхлә, сүкнь ишәсн мөлтрәд хаҗудк күн деер унад алсн болхла, тиим күн тер балһсдын негн талнь гүүһәд бултад әмән харсҗ чадхмн болҗана+. 6Өшәһән авхар уурлсн күн терүг көөлдәд, хаалһ дегд ут болсар, күцәд алдгоһар тиигҗ кеҗ. Эн күн алгдшго, яһад гихлә теднә хоорнд өшән уга билә. 7Тегәд һазртан һурвн балһс йилһәд һарһтн гиҗ би таднд закчанав.

8Кемр Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна өвкнрт андһар өгсәр, тадна һазриг икдүләд кевтнь таднд өгхлә, 9(тадн мини өгчәх зааврмудыг маһдл уга күцәһәд, Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурта болад, оньдинд Терүнә хаалһар йовхла тиим болх), – тегәд тер һурвн балһсн деер бас һурвн балһс немтн. 10Тегәд Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд өгчәх һазрт буру уга күүнә цусн асхршго. Цусн асхрсар таднд гем уга болх+.

11Болв тер өөрхн күүндән дурго болад, гетҗәһәд дәврәд алчкад, дәкәд тер балһсдын негн талнь гүүсн болхла,+
12тиигхлә алачин бәәсн балһсна медәтнр терүг зулҗ гүүсн тер балһснаснь авхулад, өшәтнднь бәрүлтхә. Бурута күүг алтха. 13Терүг бичә хармнтн! Израилиг тер гемәс – буру уга күүнә цусн асхрснас – сулдхтн. Тегәд таднд сән болх+.

Һазрин әңгин меҗән тускар

14Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгсн һазрт өвкнрин һарһсн өөрхн улсин меҗәг бичә көндәтн+.

Герчнрин болн худл герчнрин тускар

15Зарһд орхла, негхн герч йос эвдсн эс гиҗ му йовдл кесн, ямаран чигн буру кесн күүг гемшәҗ чадшго. Хойр эс гиҗ һурвн герч бәәхлә, тегәд одҗ гемшәлһн чик болх+.

16Кемр худл келҗәх герч гем уга күүг гемшәҗәхлә,+
17тиигхлә тер хойр күн Деед Эзнә өмн, тер цагт бәәсн гелңгүдин болн зарһчнрин өмн һарх йоста+. 18Кемр зарһчнр кинән кевәр теднә төриг хәләһәд герч болҗах күн худлахар келәд, өөрхн күүһән бурушасн болхла, 19тиигхлә өөрхн күүндән кехәр бәәсинь терүнлә кетн. Эврәннь әмтнәс хар саната йовдл уга кетн!+
20Наадкснь цугтан терүнә тускар медәд әәцхәх, хөөннь таднас кен чигн күн тиим юм һарһшго. 21Терүг бичә хармнтн! Әмнә ормд әмән өгх. Нүднә ормд нүдән өгх. Шүднә ормд шүдән өгх. Һарин ормд һаран өгх. Көлин ормд көлән өгх+.

20

Дә келһнә тускар

20^1Кемр тадн дәәснлә дәәлдхәр йовхларн мөрд болн мөрнд зүүсн тергд үзхләрн – дәәсн таднас тооһарн олн болхла – бичә әәтн. Тадниг Египетәс көтлҗ һарһсн Деед Эзн, тана Бурхн, таднла йовналм! 2Дәәлдхин өмн дәәчнрт гелң
3иигҗ келтхә: «Израилин улс, соңстн! Эндр тадн хортнлаһан дәәлдхит. Зөргтә болтн, бичә әәтн, бичә чочтн, бичә сүрдтн! 4Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна төлә хортнла дәәлдхәр, таднд диилвр бәрүлхәр таднла хамдан йовҗ йовна».

5Ахлачнр дәәчнртән келтхә: «Кемр таднас кен-негнь бийдән гер бәрәд, терүгән Деед Эзнд нерәдәд уга болхла, гер талан хәрү иртхә. Эс гихлә дәәнд орад алгдхла, талдан күн терүнә гертнь орад Деед Эзнд нерәдх[*]. 6Кемр таднас кен-негнь уста үзм тәрәд урһцинь цуглулҗ авад уга болхла, герүрн хәртхә. Эс гихлә дәәнд орад алгдхла, талдан күн терүнә уста үзмин тәрәнә урһцинь цуглулҗ авх. 7Кемр кен-негнь күүкд күүнд үг орулад гер авад уга болхла, герүрн хәртхә. Эс гихлә дәәнд орад алгдхла, тер күүкд күүһинь талдан күн авх»+. 8Дарунь ахлачнр дәәчнртән иигҗ келх зөвтә: «Кемр таднас кен чигн күн әәмтхә болн зөрг уга болхла, герүрн хәртхә. Эврәннь әәмтхә бәәдләрн тер ахнр-дүүнрт бичә үлгүр болтха». 9Дәәчнрин өмн келҗәх үгән ахлачнр төгсәснә хөөн, теднә толһалчнриг шиидх зөвтә. Тегәд шиидсн толһачнр әмтиг толһалхмн болҗана.

10Дәәлдхәр седҗәх тер балһсн тал өөрдхләрн, түрүләд дәәлдән угаһар орҗ өгтхә гиҗ келтн. 11Кемр зөв өгхлә, таднд ик үүдән секҗ өгхлә, тер балһснд бәәх әмтн цугтан күч-көлсәрн таднд заргдад көдлтхә. 12Кемр балһсн таднд орҗ өглго дәәлдхәр седхлә, экләд дәвртн. 13Деед Эзн, тана Бурхн, тер балһсиг таднд өгхлә, залусиг цугтаһинь үлдәр чавчтн. 14Күүкд улсиг, бичкдүдиг болн малыг, балһснд бәәдг тоотыг кевтнь бийдән олвр кеһәд автн. Дәәснәс олвран гиһәд авсн тоотан Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн юмн гиһәд олзлтн!+

15Эн әмтнә биш болн таднас холд бәәдг балһсдла тиигҗ кех зөвтәт. 16Деед Эзнә, тана Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх һазрин бәәрн әмтиг болхла, цугтаһинь әмд бичә үлдәтн! 17Тедниг кевтнь буйсаһад алтн. Таднд Деед Эзн, тадна Бурхн, заксар хетмүдиг, амореймүдиг, кананахныг, перизмүдиг, хивеймүдиг болн евүсмүдиг алтн+. 18Эс гиҗ тедн эврәннь бурхдт һарһҗах җигшүртә юмсан таднд дасхх. Тегәд тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн килнц һарһхит.

19Кемр тадн балһсиг авхар уданд терүг дәәлхлә, эргнднь бәәдг моддынь бичә хамхлтн, тедниг сүкәр бичә чавчтн. Теднә темсинь идтн, зуг моддынь бичә чавчтн. Тегш һазрт урһҗадг модд тадна хортний? 20Зуг темс өгдго модд чавчҗ болҗана. Тедниг чавчҗ авад, дәәснә балһсн нурад унад уга деернь, дәврлһ кехин төлә түшг болх тосхлт кетн.

21

Илдкгдәд уга үклин төлә кегдҗәдг гемән хәрүллһнә бәрц

21^1Кемр Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд эзлтхә гиһәд өгчәдг һазрт тегш ормд алгдсн күн кевтхлә, болв кен алсинь эс медгдхлә, 2тиигхлә тадна медәтнр болн зарһчнр ирәд, хаҗудк балһсдас алгдсн күн күртл һазр кемҗәләд, 3ямаран балһснд тер күн өөрхн бәәхинь йилһтхә. Тер балһсна медәтнр яарм зүүлһәд уга, көдлмшт орулад уга баахн үкр шүүҗ автха+. 4Тер үкриг медәтнр хагсдго һооҗур тал авч ирәд, күзүһинь мошктха. (Тер һооҗурин эрг деер күн һазр хаһлад уга, тәрә тәрәд уга болх йоста.) 5Дарунь Левин отгин гелңгүд иртхә. Тедниг Деед Эзн, тадна Бурхн, Бийдән мөргтхә болн Деед Эзнә нерәр әмтиг әдслтхә гиҗ шүүҗ авсмн. Левин отгин гелңгүд зүткәтә сурврмудыг болн ноолдсн улс мөчдән гем авсна кергинь тәәлхмн болҗана+. 6Алгдсн күүнд өөрхн бәәсн балһсна медәтнр һооҗурин хаҗуд күзүһинь мошксн үкр деер һаран уһатха. 7Тегәд келтхә: «Мана һар эн цусиг асхсн уга, яһҗ цусн асхрсинь бидн бас үзсн угавидн. 8О, Деед Эзн, Эврәннь улсан цеврлтн, бәрәнәс Тана сулдхсн Израилин улсиг цеврлтн! Израилин әмтнд, Эврәннь улст асхрсн буру уга цусна гемиг бичә даалһ». Тегәд тедн цуснас цеврлгдх+. 9Тиигҗ тадн асхрсн буру уга цусна гемиг бийәсн буулһхит. Тернь Деед Эзнд тааста болх+.

Бәрәнд орулсн күүкд күүг мордулҗ авлһна тускар

10Тадн дәәснләһән дәәлдхәр йовхла Деед Эзн, тадна Бурхн, тедниг тадна һарт бәрүлхлә, тадн бәргдсн әмтиг бәрәнд авхар йовҗ йовтл, 11тедн дунд чи сәәхн күүкд кү үзхич, тер чамд таасгдх, терүг чи мордулҗ авхар седхич. 12Тиигхлә терүг чи гер талан дахулҗ од. Тер күүкд күн үсән хусад, хумсан хәәчләд,+
13бәрәнә күүнә хувцан тәәләд, нег сардан чини герт бәәһәд, эцкән болн экән һашудҗ ууляд сантха. Энүнә дару чи терүнлә нииләд, гергн залу хойр болхит. 14Кемр чи терүнд эс дурлхла, сулдхад тәвчк. Кемр чи терүнлә нииләд бәәсн болхла, терүг хулдшго болҗанач, терүг мухлала әдл бәршго болҗанач.

Түрүн һарсн көвүнә зөвин тускар

15Кемр залу күн хойр гергтә болад негнднь дурлад, негнднь эс дурта болхла, дурта, дурго хойрнь терүнд көвүд һарһҗ өгхлә – тиигхләрн түрүн һарснь дурта биш гергнә көвүн болна, –+
16болв эцк болсн залу көвүдиннь хоорнд зөөрән йилһҗ өгхләрн, дурта гергнәннь көвүнд дурта биш гергнә түрүлҗ һарсн көвүнәс урд хүвинь өгч чадшго болҗана. 17Дурта биш гергнә көвүг эцкнь түрүңк үрн гиҗ тоолад, зөөрәсн хойр дам үлү әңг өгх йоста. Эн көвүнь терүнә залу гисн түрүн чидлинь медүлҗәхмн болҗана. Тегәд түрүңк үрнә зөвнь энүнә зөв.

Соңсхвр уга көвүнә тускар

18Кемр кенд болв чигн һацдг болн эцкән чигн, экән чигн соңсдго көвүн бәәхләг, кедү засглв чигн тедниг соңсдго болхла,+
19тиигхлә эцк эк хойрнь терүг балһсна медәтнр тал, балһсна ик үүдн тал авч иртхә. 20Тедн медәтнрт келтхә: «Мана көвүн һацата, закрмҗ авхш. Эн мадниг соңсчахш, ик хотта, әркнч болв»+. 21Балһсна әмтн энүг чолуһар шивәд алтха. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн! Израиль кевтән энүнә тускар медәд әәцхәх.

Цааҗлад бахнд өлглһнә тускар

22Кемр күн хорта йовдл һарһад, алгдх йоста болад, терүг цааҗлад үзүртә бахн деер өлгсн болхла,+
23цогцинь сөөһәр бахн деер үлдәшго болҗана. Тиим күн тер өдртән оршагдх йоста. Өлггдсн күн Бурхна харалд орҗана! Деед Эзнә, тана Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх һазриг бичә бузрдатн+.

22

Зүсн-зүүл закадын тускар

22^1Чини отга әмтнә цар эс гиҗ хөн геедрхлә, бичә хаҗуһарнь һар, тер малыг эзнднь күргәд өг+. 2Кемр тер хол бәәхлә, эс гиҗ малын эзн кен болҗахинь медҗ чадҗахла, терүг бий талан ав, эзнь олдхла бәрүләд өгчк. 3Элҗгн, хувц-хунр эс гиҗ чини отга әмтнә юн болв чигн геедрхлә, олҗ авхларн тиигҗ ке. Тиим юмнас чи бичә зул.

4Кемр чини отга әмтнә элҗгн эс гиҗ цар хаалһ деер унсн болхла, хаҗуһарнь бичә дав, терүнд дөң болад өргҗ өг.

5Күүкд күн залусин хувц өмсшго болҗана, залус күүкд күүнә хувц өмсшго болҗана. Тиим юм һарһҗадг күн Деед Эзнд җигшүртә.

6Кемр хаалһдан йовҗ йовад, модн деер эс гиҗ һазр деер шовуна үр олҗ авсн болхла, нам шовун өндгән дарҗахла, экинь һууҗмулмудтаһинь бичә ав+. 7Экинь тәв, һууҗмулмудынь авч чадҗанач. Тегәд чамд сән болх, удандан җирһхич.

8Кемр шин гер бәрҗәхлә, орань тегшәр кегдхлә, терүг эргүләд хашал. Тегш ора деерәс күн унад, цусн асхрснд чини гер гемшәдгоһар ке.

9Эврәннь уста үзмин тәрәнд талдан эк бичә тәр, эс гиҗ цугтаһинь олзлҗ болшго: чини тәрснд чигн, уста үзмин урһцд чигн+. 10Хамднь зүүсн царар болн элҗгнәр һазр бичә хаһл. 11Ноосн утцар болн олсн утцар – хойр зүсн утцар гүрсн хувц бичә өмс.

12Деер өмсдг эврәннь хувцна дөрвн өнцгтнь цацг ке+.

Шиңкән мордсн күүкд күүг залуһин худл гемшәлһнәс харслһн

13Кемр кен-негнь гер авад, гергтәһән ниилхлә, гергнь эс таасгдхла, 14залунь гергән неринь һутав гиҗ гемшәһәд, му зәңг экләд тараһад иигҗ келхлә: «Би терүг гергән кехәр авлав, болв терүнлә кевтхләрн цевр биш бәәсинь медүв». 15Тегәд күүкнә эцк эк хойр балһсна ик үүдн тал терүнә цевр гиҗ лавлҗах темдг авч ирәд, балһсна медәтнрт үзүлх зөвтә. 16Терүнә эцкнь медәтнрт келтхә: «Би күүкән эн күүнд мордулад өгләв, болв күүкм энүнд таасгдҗахш. 17Эн күн күүким нерән һутаҗ гиҗ гемшәҗәнә. Мини күүкн әрүн цевр биш гиҗәнә. Болв терүнә әрүн цевр бәәснь эн!» Тегәд күүкнә цаһан кенчр делгцинь балһсна медәтнрин өмн делгәд үзүлтхә. 18Тиигхлә медәтнр тер залуг засглх. 19Терүнәс бас 100 цаһан мөңгн шекель авад күүкнә эцкд өгтхә. Яһад гихләг тер залу му зәңг Израилин күүкнә тускар тараҗав! Тегәд күүкн терүнә гергнь болад үлдх. Залу күн җирһлин туршарт терүнлә салх зөв уга болҗана.

Цалдң йовдлын, күч үзүллһнә болн зөв уга гер авлһна тускар

20Болв кемр чикәр гемшәҗәхлә, күүкн йосндан цевр эс болхла, 21тиигхлә терүг эцкин герин үүдн тал авч ирәд, тенд үктлнь чолуһар шивәд алтха. Израильд тер зута йовдл һарһв – эцкиннь герт ичр-һутран геев. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!

22Кемр залу күн талдан күүнә гергнлә кевтсинь күн медсн болхла, тедн хоюрн алгдх йоста – тиим йовдл һарһсн залу болн гергн. Хорта йовдлыг уңгарнь Израиләс уга кетн!+

23Кемр балһснд залу күн талдан залуһин зәңг орулсн окн күүкнлә харһад терүнлә кевтхлә, 24тедниг хойраһинь балһсна ик үүдн тал авч ирәд чолуһар шивәд алх зөвтәт: күүкиг балһснд болсн йовдлд дөң сурҗ эс дуудснд, залу күүг өөрхн күүнә гергиг эзлснд. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!

25Кемр залу күн талдан залуһин зәңг орулсн окн күүкиг балһснас талдан эҗго һазрт харһад чидләр күч үзүләд кевтхлә, тиигхлә, зуг му юм һарһсн залуг алх кергтә. 26Күүкиг бичә засглтн, алгдх юм тер һарһсн уга. Тернь кен-негнь өөрхн күүһән дәврәд алснла әдл болҗана. 27Залу күн терүнлә эҗго һазрт харһв. Кемр нам зәңг орулсн күүкн хәәкрв чигн терүнд дөң болдг күн угалм.

28Кемр залу күн зәңг орулад уга окн күүкнлә харһад, терүг шүүрч авад кевтхлә, тедниг әмтн үзхлә, 29тиим йовдл һарһсн залу күүкнә эцкд тәвн цаһан мөңгн шекель өгәд күүкиг авх йоста. Яһад гихлә тер күүкиг залу күн һутав. Тегәд җирһлиннь туршарт тер залу тер күүкнлә салх зөв уга болҗана+.

30Нег чигн күн эцкиннь герг авшго юмн. Яһад гихлә тиигхлә эцкән һутаҗана+.

23

Деед Эзнә хамцанд кен орҗ чадхнь, орҗ чадшгон тускар

23^1Илҗрсн оман өндгтә эс гиҗ керчгдсн эрин мөчтә залу күн Деед Эзнә хамцанд орҗ чадшго+. 2Нуувчар олдсн күн болн теднә хөөт үйнр арвдгч үйдән чигн Деед Эзнә хамцанд орҗ чадшго. 3Амонмуд болн моавмуд, теднә хөөт үйнр нам арвдгч үйдән Деед Эзнә хамцанд кезә чигн орҗ чадшго! 4Тадниг Египетәс ирҗ йовхла, тедн өдмг, ус авч хаалһ деертн һарч тоссн угалм. Тадниг харатха гиҗ Петор балһснас Арам-Нахараимд[*] тедн Беорин көвүн Баламиг нәәмәдлҗ авла+. 5(Болв Деед Эзн, тана Бурхн, Баламиг соңсхар седсн уга. Тегәд Баламин харалыг чамд нерәдсн әдст хүврәв. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, таднд дурта.)+
6Тегәд чигн әмд-менд бәәсн деерән теднд эвтә бәәдл болн тогтун җирһл учрах юм бичә кетн. 7Эдомин улсиг бичә һазалтн, яһад гихлә тедн тадна өөрхн төрл улс. Египетин улсиг бичә һазалтн, яһад гихлә теднә орн-нутгт тадн нүүҗ ирсн улс болҗ бәәләт+. 8Теднә хөөт үйнр һурвдгч үйдән Деед Эзнә хамцанд орҗ чадх.

Дәәчнрин цевр бәәдлин тускар

9Тадн дәәснләһән дәәлдхәр йовхларн, ямаран чигн җигшүртә юмнас саглтн. 10Кемр залу күүнәс сөөһәр һарсн асаһас көлтә кен-негнь бузрдсн болхла, тиигхлә тер күн бәәрнәс һазаран һартха. Бәәрнд тер оршго болҗана+. 11Асхндан бийән уһатха, нарн суухла бәәрндән хәрү орҗ чадҗана. 12Бәәрнәс һазаран һарад мөрән үздг орм бәәх йоста. 13Күн болһн эврәннь зер-зевәс талдан бас бийдән күрзтә бәәтхә. Кергтә цагтан нүк малтад мөрән үзчкәд, кирән булхмн болҗана. 14Яһад гихлә Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг харсад болн диилвр белгләд, тадн дунд дәәчнрлә хамдан нег бәәрнд йовҗ йовна. Тер учрар тадна бәәрн әрүн болх зөвтә. Тадн дунд Тер ичртә юм үздгоһар болн тадниг хайҗ йовдгоһар әрүнәр бәәтн+.

Талдан закад

15Эзнәсн тадн тал зулад гүүсн мухлаг эзнднь бичә бәрүлҗ өгтн. 16Танад тер бәәтхә, таасгдсн нег балһснд бәәтхә. Бичә терүг шахҗ һундатн.

17Израилин күүкд болн көвүд дунд бийән аля җирһлд нерәдсн күн уга болтха[*]+. 18Аля бәәдләр олҗах мөңгән Деед Эзнә, чини Бурхна, өргә герт орулҗ өгх зөв кенд чигн бичә өг, нам терүг өгнәв гисн бийнь. Деед Эзнд, чини Бурхнд, аля йовдл һарһдг гергчүд болн залус җигшүртә.

19Эврәннь отга әмтнд цаһан мөңг болну, иддг хот болну олз авхар бичә өг. 20Күүнә күүнд үнинь баһрул, эврә отга күүндән бичә тииг. Тиигхлә Деед Эзн, чини Бурхн, чини бәәхәр йовх болн эзлх һазртчнь ямаран чигн кергичн әдслх+.

21Кемр чи Деед Эзнд, чини Бурхнд, андһар өгсн болхла, хооран саалго күцә терүгән, яһад гихлә Деед Эзн, чини Бурхн, маһд уга чамас андһарлсичн некх. Чамд килнц тусх+. 22Кемр андһар эс өгхлә, чамд килнц уга болх. 23Андһарлҗ келсән батар бәрәд күцә, Деед Эзнд, чини Бурхнд, эврән келсән сән дурар күцә.

24Кемр чи талын күүнә уста үзмин тәрәнд орхларн, цадтлан идҗ чадҗанач, болв савдан бичә цуглулҗ ав. 25Кемр чи талын күүнә буудян тәрәнд орхларн, буудян толһаг һарарн таслад ав, зуг күүнә буудян толһасиг хадурар бичә хад+.

24

24^1Үлгүрнь, залу күн гер авад, гергтәһән бәәҗәхләнь, гергнь эс таасгдхлань, эс гихлә ирлцшго ичртә бәәдл үзхләрн, терүнд салҗах герчин цаас өгәд, гертәсн көөхлә,+
2тер гергн гертәснь һарн талдан залуд мордна. 3Кемр мордсн гергн хойрдгч залудан эс таасгдхла, тернь бас салх герчин цаас өгәд, гертәсн көөхлә, эс гиҗ терүнә хойрдгч залунь өңгрхлә, 4түрүңк залунь тер гергиг хәрү авч чадшго, яһад гихлә тер цевр биш болҗана. Деед Эзнд эннь җигшүртә болх билә! Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд эзлтхә гиһәд өгчәх һазриг бичә килнцәр бузрдатн.

5Кемр залу күн шиңкән гер авсн болхла, дәәнд тер мордшго болҗана. Терүнд бичә талдан даалһвр өгтн. Нег җилдән тер сулар бәәтхә. Гертән тер бәәһәд авсн гергән байрлултха+.

6Һар теермиг бәрәнд авдмн биш (һанцхн деерк теермин әңгиг чигн) – эннь күүнә җирһлиг авснла әдл болҗана.

7Кемр кен-негнь кү хулхалҗ авхла – тернь Израилин улсин ахнр-дүүнр болхла, дәкәд терүнәс олз бийдән кехәр хулдсн болхла, хулхач алгдх йоста. Хорта йовдлыг эврәннь бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!+

8Кемр арсна гем ирхлә, Левин отга гелңгүдин таднд дасхсиг батар бәрәд күцәтн. Теднд мини заксар кевтнь күцәтн+. 9Тадниг Египетәс йовҗ йовхд Деед Эзн, тана Бурхн, Мирьямла ю кесинь сантн+.

10Кемр чи өөрхн күүндән өгйәһәр юм өгсн болхла, бәрүлсн деер өмсдг хувцан авхар гертнь бичә ор. 11Одад гериннь һаза чи зогсҗа, тер күн авсан эврән чамд һарһҗ өгх. 12Кемр тер күн угатя болхла, терүнә бәрүлһнд авсн юмн чамд бәәхлә, бичә унт. 13Нарн суутл терүнд кергтә юминь хәрү өг. Яһад гихлә тер деер өмсдг хувцарн бийән хучад унтхларн, чамд ханлтан өргх билә. Тегәд чи Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн үннч күн болхич+.

14Чини һазрт тадна балһсдын негнд бәәх чини ахнр-дүүнрин, эс гиҗ нүүҗ ирсн әмтнә нәәмәдлҗ авсна кен-негинь бичә даҗрхар сед. Терчн угатя болчкад хөв уга күн+. 15Терүнә шиңгәсн мөңгинь тер өдртнь нарн суутл өг. Яһад гихлә тер күн угатя, шиңгәсн мөңгәрн тер әмд йовна. Эс гиҗ тер Деед Эзиг дуудад чини тускар зарһ бәрх. Тегәд чи килнцд орхич!+

16Көвүдин һарһсн гемәс көлтә эцкнриг гемшәҗ болшго, эцкнрин гемәс көлтә көвүдиг гемшәҗ болшго. Күн болһн зуг эврәннь һарһсн му йовдларн алгдхмн болҗана.

17Нүүҗ ирсн әмтнә болн өнчн әмтнә йосиг бичә даҗр. Белвсн гергчүдин хувц бәрүлһнд бичә ав+. 18Египетд чи эврән мухла болҗ бәәсән сан. Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг мухлан бәрәнәс сулдхла. Тегәд би чамд тиим заавр өгчәнәв.

19Кемр хадлһна цагт хадҗах тәрәндән буудян нег боодһа мартхларн, терүг авхар бичә хәрү од. Терчн нүүҗ ирсн күүнд, өнчн күүнд эс гиҗ белвсн гергнд күрттхә. Тегәд Деед Эзн, чини Бурхн, чини ямаран чигн күцәх кергичн әдслх+. 20Кемр олив моднасн темсинь авхларн, ац деернь үлдсн оливсиг бичә цуглул, тедниг нүүҗ ирсн күн, өнчн күн эс гиҗ белвсн гергн автха. 21Уста үзмән цуглулхларн, ац деернь үлдсинь бичә ав, тернь нүүҗ ирсн күүнд, өнчн күүнд эс гиҗ белвсн гергнд күрттхә. 22Египетд чи эврән мухла болҗ бәәсән сан. Тер учрар би чамд тиим заавр өгчәнәв.

25

25^1Үлгүрнь, зүтклдҗәх хойр күн зарһд ирнә – зарһ теднә зүткә хаһлад зөвтәһинь зөвтә гиһәд, бурутаһинь бурута гиһәд йилһнә+. 2Тегәд кемр бурутаһинь цокх болхла, тиигхлә терүг зарһчин нүүрт һазр деер кевтүләд, буруһиннь кирцәһәр зарһчин келсәр цоктха. 3Эс гиҗ 40 дәкҗ цокснас үлүһәр цокҗ болшго. Кемр терүнәс икәр цокхла, чини өөрхн күн чини нүүрт басгдх+.

4Теермдҗәдг царин амиг бичә бо+.

5Кемр ахнр-дүүнр хамдан бәәҗәһәд, теднә негнь көвү үлдәлго өңгрхлә, өңгрсн залуһин гергн күүнә күүнд мордшго болҗана. Залуһиннь көвүн дү терүнә гергинь автха, терүнлә бәәтхә+. 6Гергнә һарһсн түрүн үрн өңгрсн залуһин хөөт үйнь болҗ тоолгдх. Эннь өңгрсн ахин нерн Израильд мартгддгоһар тиигҗәнә+. 7Кемр тер күн эврәннь бергән мордулҗ авхар эс седхлә, тер гергн балһсна ик үүдн тал ирәд медәтнрт иигҗ келтхә: «Мини көвүн дү Израильд ахиннь нериг хадһлхар бәәхш. Ахан тер сольхар седҗәхш!» 8Тиигхлә балһсна медәтнр терүг дуудад күүндх йоста. Кемр бергән буулһҗ авшгоһар һацад бәәхләнь, 9медәтнрин нүүрт бергнь терүн тал одад көләснь буршмгинь тәәлҗ авад, чирәднь нульмад келтхә: «Эврәннь ахин гериг эс бүтәхлә иигдмн!»+
10Израилин улс дунд терүнәс һарсн өрк-бүлнь иим нер авх: Көл нүцкн отг.

11Кемр хойр күн ноолдҗахла, негнәннь гергн цокчах күүнәс залуһан харсхар ирәд, терүнә эрин мөчәс бәрхлә, 12гергнә һаринь чавчтн. Бичә терүг хармнтн!

13Эврәннь сузһд негнь ик, негнь бичкн хойр әдл биш чолун гиир бичә бәр. 14Гертән негнь ик, негнь бичкн хойр әдл биш кемҗәнә сав бичә бийдән бәр+. 15Чини гиир чик төв чиңнүртә болх зөвтә, кемҗәнә сав чик, төв кемҗәтә болх зөвтә. Тегәд Деед Эзнә, чини Бурхна, чамд өгчәх һазр деер җирһл ут наста удан болх. 16Тиим йовдл һарһҗадг кен чигн күн – кен чигн мекч – Деед Эзнд, чини Бурхнд җигшүртә.

17Тадниг Египетәс ирҗ йовхд амалекмүд ю һарһсинь ухалтн!+
18Тадниг тосҗ авхларн, тедн ардастн дәврәд үлдсинь ка цокад алв. Тадн цуцрад, чидл уга биләт. Амалекмүд болхла Бурхнас әәсн уга. 19Деед Эзн, тана Бурхн, эзлтхә гиһәд өгчәх һазртан таднд төвкнүн җирһл белглҗәхлә, тадниг бүслҗәх хортнас харсхла, Амалекин улсин туск тодлвриг эн делкә деерәс уга кетн. Бичә марттн!

26

Түрүн темсд болн арвна хүв

26^1Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд эзлтхә гиһәд өгчәх һазрт ирхләрн, терүг эзләд, тенд бүүрлхләрн, 2Деед Эзнә, чини Бурхна, өгсн һазрас цуглулҗ авсн урһцин түрүн темсдинь зембльд тәвәд Деед Эзнә, чини Бурхна, Эврәннь нернд бәәр кехәр йилһҗ авсн ормд авч ир+. 3Тер цагт бәәх гелң тал одад кел: «Ода би Деед Эзнд, чини Бурхнд, эн һазрт ирүв гиҗ герчлҗәнәв. Энүг Тер маднд өгх болҗ мана өвкнрт андһар тәвҗ». 4Гелң чини земблиг авад, Деед Эзнә, чини Бурхна, тәкл тәкдг ормин өмн оркх. 5Чи Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн зогсад кел: «Мини өвк тенәд йовдг арамей билә. Цөөкн улс дахад тер Египет орад, тенд нүүҗ ирсн күн болҗ бәәв. Терүнәс тенд алдр, чидлтә болн тооһарн олн улс үүдв+. 6Египетин әмтн мадниг мууһар бәрәд, даҗрад, күнд көдлмш келгүлдмн+. 7Тиигхлә бидн Деед Эзиг, мадна өвкнрин Бурхиг, дуудвидн. Деед Эзн мадниг соңсв, мадниг түрҗәхиг, энлҗәхиг болн зовҗахиг үзв+. 8Тегәд Деед Эзн мадниг Эврәннь Күчтә һарарн, Эврәннь күчәрн, алдр болн әәмшгтә темдг, болн өвәрц юм кеһәд Египетәс һарһв+. 9Мадниг нааран авч ирәд, үсәр болн балар байн эн һазр өгв+. 10Тегәд Танд, Деед Эзн, нанд өгсн һазрин урһцин түрүн темс авч ирүв». Дарунь земблән Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн тәвәд, мөрг. 11Деед Эзнә, чини Бурхна, чамд болн чини өрк-бүлд өгсн тоотыг эдләд байран ке. Тадн дунд бәәх левитмүд болн нүүҗ ирсн әмтн чамла хамдан нәәрлтхә.

12Арвдгч әңгин һурвдгч җилд, эврәннь цуг урһцин арвдгч әңгинь левитд, нүүҗ ирсн күүнд, өнчн-өвүд болн белвсн гергнд чини балһсдт цадтлан идтхә гиһәд өгхләрн,+
13тегәд Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн кел: «Би эврәннь гертәс әрүн әңгинь авад терүг левитд, нүүҗ ирсн күүнд, өнчн-өвүд болн белвсн гергнд өгүв. Тана заасар цугтаһинь кевүв. Тана зааврмудас нег чигн юм эвдсн угав, нег чигн заавриг мартсн угав. 14Өңгрсн кенд чигн һундрхад уульхларн, би эврәннь әрүн әңгиг идсн угав. Бузрдхларн нег чигн юм терүнәс авсн угав. Терүг өңгрсн күүнә төлә өгсн угав[*]. Би Таниг, Деед Эзиг, мини Бурхиг, соңслав. Тана заксиг цугтаһинь төвәр күцәләв+. 15Теңгрәс, Тана бәәх әрүн бәәрнәс хәләһәд Израилиг, Эврәннь әмтиг болн маднд өгсн тер байн һазриг йөрәтн. Терүг, үсәр болн балар байн һазриг, өгх болҗ мадна өвкнрт андһар тәвләт»+.

Бурхна заквр бәрлһнә сурһмҗ өглһн

16Ода Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг урднь келсн эн зокалмудыг болн закадыг бәртхә гиҗ закчана. Тедниг батар бәртн – цуг зүркнәсн, цуг седкләсн! 17Тадн Деед Эзн – тадна Бурхн гиввт. Ода тадн Терүнә даалһврар йовхит, Терүнә зокалмуд, закврмуд болн закад күцәхит гиҗ келвт, Терүг соңсх болвт. 18Деед Эзн болхла, урднь андһар өгсәрн ода тадн Терүнә келн-улс, Терүнә зөөр болхит гиҗ келҗәнә. Тадн Терүнә зааврмудыг цугтаһинь күцәх йостат+. 19Тадниг Бурхн үүдәсн цуг әмтн дундас деегшән өөдлүлх. Таднд Тер магтал, туурмҗ болн әрүн нер белглҗәнә. Тегәд тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, әрүн улс болхит. Тиигхәр Тер андһар өглә+.

27

Гевал уул деерк чолуһар кесн бумб болн тәкл тәкдг орм

27^1Израилин медәтнрлә хамдан Моше олн-әмтнд заквр өгв:

– Ода мини өгчәх зааврмудыг цугтаһинь күцәтн. 2Йордан һолыг һатлад Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазрт орхларн, тенд ик чолуд тәвтн, тедниг дотлар цәәлһтн. 3Тер чолуд деер эн Закаг цугтаһинь бичтн. Энүг талдан эргднь һарад таднд Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазрт орхларн кетн. Тер үсәр болн балар байн һазриг Деед Эзн, тадна өвкнрин Бурхн, өгх болла. 4Йорданиг һатлад һархларн, мини ода келҗәх чолудыг Гевал уул деер тәвтн. Тедниг дотлар цәәлһтн. 5Тенд Деед Эзнд, тадна Бурхнд, төмр зер-зевлә харһгдад уга чолудар тәклин орм кетн+. 6Ясгдад уга чолудар Деед Эзнд, тадна Бурхнд тәклин орм тосхтн. Тенд Деед Эзнд, тадна Бурхнд, нерәдсн шаталһна бәрцин авъяс күцәтн. 7Терүн деер эвцлһнә бәрц бәртн, тегәд Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн идтн, нәәрлтн!+
8Эн Закаг төвәр болн тодрхаһар чолуд деер бичтн.

9Левин отгин гелңгүдлә хамдан Моше Израилин улст цугтаднь келв:

– Израиль, тагчгр, оньган өг! Эндр тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, улс болвт+. 10Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңстн, Терүнә закврмудыг болн зокалмудыг күцәтн. Тедниг таднд би эндр соңсхад келҗәнәв.

Гаризим уул деер кех әдс болн Гевал уул деер кех харал

11Тер өдртән олн-әмтнд Моше заквр өгв:

12– Йордан һолыг һатлад һархларн, Шимона, Левин, Йудан, Исахарин, Йосипин болн Беняминә отгуд Гаризим уул деер зогсад олн-әмтиг әдслтхә+. 13Рубена, Гәдин, Ашерин, Завулуна, Дана болн Напталин отгуд Гевал уул деер зогсад харал тәвтхә. 14Левитмүд Израилин улст цугтаднь чаңһар келтхә:

15«Эрдмтә күүнә кесн һар кегдл эс гиҗ цутхсн кегдл Деед Эзнд җигшүртә. Тедниг босхад, нуувч ормд бәрхлә, тер күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

16«Эцкән эс гиҗ экән һутасн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

17«Өөрхн күүнәннь меҗә көндәсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

18«Сохр күүг хаҗһр хаалһар авч йовсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

19«Нүүҗ ирсн әмтнә, өнчн әмтнә болн белвсн күүнә зөвинь эс күцәсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

20«Эцкиннь гергнлә дерән негдүлсн күн – эцкән һутаҗахмн болҗана. Тиим күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

21«Ямаран чигн малта негдәд ниилсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

22«Эгчнр-дүүтәһән, эврәннь эцкин күүкнлә эс гиҗ эврәннь экин күүкнлә дерән негдүлсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

23«Эврәннь хадм эктә дерән негдүлсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

24«Эврәннь өөрхн күүг нуувчар алсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

25«Кен-негнь кү алсндан мөңг авснь, буру уга күүнә цус асхснь харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

26«Эн Закаг эс күцәсн күн, эс бәрсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»+

28

Деед Эзиг соңсснд әдсллһн

28^1•Кемр тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңсад, эндр мини күргҗәх Терүнә зааврмудыг батар бәрәд күцәхлә, тиигхлә Деед Эзн, тадна Бурхн, делкәд бәәх цуг келн-әмтнәс тадниг йилһәд өргх+. 2Кемр тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңсхла, таднд күртәд күцәд бәәх әдслт эн:

3Тадн балһснд чигн, тәрәнд чигн әдслгдхит.

4Тадна хөөт үйнр чигн, тана һазрин тәрән чигн, тадна малмудын төл әдслгдх – үкрмүдин чигн, хөөдин чигн, ямадын чигн.

5Тадна тәрә хурадг сав болн һуйр элддг тадна тавг әдслгдх.

6Тадн герүрн ирхләрн, эс гиҗ гертәсн һархларн әдслгдхит+.

7Тадниг дәврсн дәәсдиг Деед Эзн тадна өмн ка цокад алдгар кех. Тадниг диилхәр тедн нег хаалһар йовх, болв таднас зулад үзг болһнар тарад гүүцхәх+.

8Тадна хот хадһлдг амбармудыг, тадна һарарн кесн көдлмшиг Деед Эзн таднд өгчәх һазрт әдслх+.

9Деед Эзн тадниг Эврәннь әрүслсн улст тоолх. Кемр тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, заавр күцәһәд, Терүнә хаалһар йовхла, таднд андһар өгсндән Тер тиигх+.

10Тадн Деед Эзнә нер зүүҗәхиг үзхләрн, делкәд бәәдг әмтн цугтан таднас әәх.

11Тадниг Деед Эзн амулң, элвг-делвг бәәлһнд күргх – тадна үрдиг, малмудын төлиг, тәрәнә урһцсиг әдслх. Тер һазриг Деед Эзн таднд өгх болҗ тадна өвкнрт андһар өглә.

12Теңгр – Деед Эзнә байн зөөр. Терүгән тадна төлә Тер секх. Тадна һазрт цаглань хур орулх, тадна кеҗәх көдлмшиг әдслх. Олн келн-әмтнд тадн өгйәһәр өгхит, эврән кенәс чигн өгйәлҗ авшгот+.

13Таднар Деед Эзн толһа кех, сүл болшгот. Тадн кезә чигн деер йовхит, дор оршгот. Эндр танд мини келҗәсәр, кемр Деед Эзнә, тана Бурхна, заавр батар бәрәд күцәхлә тиигҗ бәәхит.

14Эндр тадн мини келҗәсәр, кемр цуг зааврмудас барун тал болн зүн тал эс хаҗихлә, талдан бурхд дахад, теднд эс шүтхлә, тиигҗ бәәхит.

Деед Эзиг эс соңсснд харалла харһлһн

15•Болв эндр таднд мини келҗәсәр, тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг эс соңсхла, Терүнә цуг зааврмудыг болн зокалмудыг батар бәрәд эс күцәхлә, тиигхлә цуг эн харалмуд тадн деер бууһад бүтх.

16Тадн балһснд чигн, тәрәнд чигн харалгдхит.

17Тадна тәрә хурадг сав чигн, һуйр элддг тавг чигн харалгдх.

18Тадна хөөт үйнр харагдх, тадна һазрин тәрән чигн, үкрмүдин төл чигн, хөөдин болн ямадын хурһд чигн харалгдх.

19Тадн герүрн ирхләрн, эс гиҗ гертәсн һархларн харалгдхит.

20Таднд Деед Эзн харал, үүмлһ болн уршг илгәһәд бәәх. Тадна кесн көдлмшт болн кергт харшлт орад бәәх. Намаг соңслго үлдәһәд салснд, эврәннь хорта йовдлас көлтә тадн алгдхит, шулун үкхит.

21Таднд Деед Эзн маальг гемд хальдах. Эзлхәр йовсн һазрасн тадн уга болхит.

22Таднд Деед Эзн садв гем, безг болн безгин халун гем өгх, халун һаң салькар болн көгҗәр гемнүлх. Иим күчр-күнд йовдл тадниг үктл дахлдх+.

23Тадна толһа деерк теңгр улан мөңгн болх, көл дорк һазр төмр болх.

24Тадна һазрт Деед Эзн тоормта хур орулх, тоорм тадниг үктл деерәстн теңгрәс унад бәәх.

25Тадниг дәәснтн ка цокҗ диилдгәр Деед Эзн кех. Тадн тедниг диилхәр нег хаалһар йовхит, болв теднәс зулад үзг болһнар тарад гүүхит. Тадна җирһлин бәәдл әмтнә делкәд ик әәмшг үүдәх.

26Тадна күш теңгрин шовудын болн һазра аңгудын олвр болх, тедниг көөдг күн уга болх+.

27Тадниг Деед Эзн Египетин хавдрар, хальдврта цар гемәр болн хаму гемәр засглх. Тегәд тадн эдгҗ чадшгот+. 28Тадниг Деед Эзн ухаһан геедг болн сохрдг гемәр засглх, ухантн ширгх.

29Тадн һал өдрәр сохр күн кевтә темтрҗ йовхит. Тана керг күцшго. Тадн оньдинд үрүдсн бәәдлтә болн юман булагдсн бәәхит. Нег чигн күн таднд дөң болшго+.

30Тадн келсн күүкдтә болхит, болв тадна күүкдлә талдан көвүд кевтх. Тадн гер бәрхит, болв терүндән бәәшгот, уста үзмин модд тәрхит, болв урһцинь хураҗ авшгот+.

31Тадна цариг таднд үзүләд алх, болв терүнә махинь тадн идшгот. Тадна элҗгниг танас булаҗ авх, болв хәрү өгшго. Тадна хөд болн ямад өшәтндтн күртх, нег чигн күн таднд дөң болшго.

32Тадна көвүдиг болн күүкдиг күүнә келн-әмтнд өгх. Тедниг хәрү ирх гиһәд өдр болһн нүдән эцтл хәләһәд күләхит, болв юм кеҗ чадшгот.

33Тадна меддго улс тана һазрин урһциг болн олсн зөөритн кевтнь эзләд идцхәх. Тедн тадниг өдр болһн даҗрад зовацхах.

34Тадн терүг үзсндән ухаһан геехит.

35Тадна көлд болн өвдгт Деед Эзн әәмшгтә хавдр орулх, тадн эдгҗ чадшгот. Тернь түгәд тавгас толһан орад күрх+.

36Деед Эзн тадниг болн бийдән шүүҗ авсн хааг, тадна өвкнр чигн, тадн чигн меддго улс тал авч одх. Тенд тадн талдан бурхдт шүтхит. Теднь чолуһар болн модар кегдсн кегдлмүд болх+.

37Деед Эзнә дахулад күргсн әмтн тадниг үзәд сүрдх, дәкәд дурго болцхах, тадниг наад бәрх.

38Тадн һазртан дала эк тәрхит, болв буудя баһар авхит, яһад гихлә тедниг царцаха идчкх.

39Тадн уста үзм тәрхит, терүгән өскхит, болв терүнәс чаһр уушгот, хураҗ авч чадшгот, яһад гихлә тедниг өтн идчкх.

40Тадна цуг һазрар олив модн урһх, болв олив тосиг тадн бийдән түркшгот, яһад гихлә темснь унҗ одх.

41Таднас көвүд болн күүкд һарх, болв тедн таднла бәәшго, яһад гихлә тедниг бәрәнд авх.

42Тадна моддыг болн урһцсиг хорта хорхас идцхәх.

43Тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн таднас деегшән өрггдәд бәәх, тадн болхла мел дор орад бәәхит. 44Тедн таднд өгйәһәр өгх, тадн теднд өгйәһәр өгч чадшгот. Тедн тадна толһа болх, тадн теднә сүл болхит.

45Тер харал цугтан күцх, тадниг дахад бәрх! Тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, эс соңсснд, Терүнә өгсн зааврмудыг болн зокалмудыг эс күцәснд тадн алгдхит.

46Эннь таднд болн тадна хөөт үйнрт мөңкинд болх темдг болн Бурхна зарһин герчнь болх.

47Тадн элвг-делвг цагтан Деед Эзнд, тадна Бурхнд, байртаһар болн нәәртәһәр эс көдлснд тиим болх. 48Деед Эзнә таднд илгәсн өшәтнд тадн харһнад цаңһад, нүцкн, түрҗ йовсн бәәдлд көдлхит. Өшәтн тадниг уга кетлән күзүн деертн төмр ярм өлгх.

49Тадн тал Деед Эзн һазрин захас һәрдин нислһнәс шулуһар олн әмт илгәх. Теднә келиг тадн медшгот. 50Тедн ичр-һутр уга, көгшдиг күндлдго, баһчудыг хәәрлдго әмтн.

51Орҗ ирсн дәәсд тадна малмудыг болн тәрәг идчкх, тадн үкхит. Тедн таднд буудя чигн, чаһр чигн, олив модна тос чигн, үкрмүдин төл чигн, хөөдин болн ямадын төл чигн үлдәшго. Тегәд тадн үкхит.

52Тадна балһсдыг цугтаһинь тадна цуг һазрар, нәәлҗәсн өндр кевәр батлгдсн эрсмүднь нурад эс унтл, тедн дәврцхәх. Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд өгчәсн балһсдыг тедн цугтаһинь цуг һазрар дәврцхәх!

53Таднд дәәснә дәврлһнәс учрҗах зовлңгас көлтә, тадн эврәннь үрдән идхит. Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгсн көвүдиннь болн күүкдиннь махинь идхит+. 54Нам эркәр өссн залу чигн ах-дү талан, гергн талан, үлдсн үрд талан ууртаһар хәләх. 55Яһад гихлә тер эврәннь үрдиннь махиг нег чигн күүнд өгхәр седшго. Оңдан иддг хот уга болсар тер эврән идх. Тиим түрү бәәдлд, цуг балһсдар тадна хортн тадниг шахҗ орулх.

56Көләрн чигн һазр ишкәд уга, хамгин эрк кевәр өссн гергн дурта залу талан болн эврәннь көвүн талан, эврәннь күүкн талан ууртаһар хәләх. 57Цааранднь чигн бийәснь һарчах үрнә хөөтиг болн нилхсиг күүнд өгшго, харһнад бәрәнд бәәхләрн эврән нуувчар идх. Тадна балһсдар дәәснтн тиим түрү бәәдлд тадниг шахҗ орулх.

58Кемр тадн эн әрүн бичгт орсн Закаг батар эс бәрхлә, эс күцәхлә, Деед Эзнә, тадна Бурхна, күндтә болн әәмшгтә нериг әәҗ эс күндлхлә, 59Деед Эзн таднд болн тадна хөөт үйнрт үзгдәд уга ик күчр болн удан давдго зовлң, күнд болн удан эдгдго гем илгәх. 60Хальдх гиһәд тадна әәҗәсн, Египетд бәәдг, цуг гемд Деед Эзн тадниг орулх. Тер олн гем таднд хальдх+.

61Деед Эзн эн Закана әрүн бичгт эс бичгдсн гем болн зовлң бас таднд илгәх. Терүнәс тадн үкхит. 62Тадн теңгрт бәәдг одд кевтә олн болсн бийнь, болв әмд үлдхнь тоота. Ик зунь Деед Эзиг, тадна Бурхиг, эс соңссндан үкх+. 63Яһҗ Деед Эзн таднд туста керг күцәсндән болн тадниг тооһарн өскснд байрлдг бәәснлә әдләр, тиигҗ Тер тадниг уга кеһәд алхларн байрлх. Эзлхәр йовх һазрасн тадн уңгарн таслгдхит.

64Тегәд Деед Эзн тадниг цуг келн-улс дунд һазрин нег захас талдан зах күртл тарах. Тенд тадн оңдан чолуһар болн модар кесн бурхдт шүтхит. Тер бурхдыг тадн чигн, тадна өвкнр чигн меддго билә+. 65Тер келн-улс дунд таднд амрлт уга болх, тадна көл амрлт медшго. Тенд Деед Эзн тадна зүркиг чичрүлх, нүднәнтн хараһинь буулһх, седклитн урсулх.

66Тадна әмн үснә үзүрт торх, өдр-сө уга әәмшгтәһәр бәәхит, әмд үлдх угаһан медшгот. 67Үзсн юмсасн әәхләрн тадн өрүнд келхит: «Шулуһар асхн болтха!», асхнд келхит: «Шулуһар өр цәәтхә!»+
68Деед Эзн тадниг кермәр Египетд хәрү күргх. Тер хаалһар тадн дәкҗ хәрү йовшгот гиҗ тиигҗ би келләв[*]. Тенд тадн, залус болн күүкд улс, бийән өшәтндән мухла болхар хулдхит, болв тадниг хулдҗ авх күн олдшго+.

29

Деед Эзнә бооцанд кесн немлт

29^1Деед Эзн Израилин улсла Моавд бооца кех даалһвр Мошед өгснь тиим. Хорив уул деер Деед Эзнә теднлә кесн бооцанд эннь немр болҗана+.

2Израилин улсиг цугтаһинь дуудад Моше иигҗ келв:

– Египетд Деед Эзн теднә хаанла, терүнә мухласла, орн-нутглань ю кесинь тадн цугтаһинь үзвит! 3Тер ик болн күнд сөрлт, тер ик гидг темдгүд болн өвәрц юмсиг тадн эврәннь нүдәрн үзвит. 4Болв эндр күртл Деед Эзн таднд медх уха өгсн уга, үзх нүд чигн, соңсх чик чигн өгсн уга+.

5«Би тадниг 40 җил көдә һазрар дахулув, болв тадна хувцн элсн уга, буршмг чигн бас элсн уга+. 6Би, Деед Эзн, – тадна Бурхн болҗахиг тадн меддгәр өдмгәр хот кесн угат, чаһр болн һашун әрк уусн угат», – гиҗ Тер келлә+.

7Тегәд тадн эн орм күртл ирвт. Тиигхлә мадна өмнәс Хешбона хан Сихон болн Башана хан Ог дәврцхәв. Болв бидн тедниг ка цокад диилвидн+. 8Бидн теднә һазринь булаҗ авад, Рубена болн Гәдин отгудт, өрәлинь Манашен отгт өгвидн+.

9Эн бооцана дараг бәрәд күцәтн, тегәд тадна кеҗәх керг бүтх! 10Цугтан тадн эндр Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн зогсчанат – отгудын толһачнр, медәтнр, ахлачнр, Израилин улс цугтан: 11бичкдүд болн күүкд улс, тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн – таднд модд чавчдгнь чигн, ус зөөдгнь чигн. 12Тадн Деед Эзнлә, тадна Бурхнла, эндр андһарарн бооца кехәр энд зогсчанат. Деед Эзн, тадна Бурхн, таднла эн бооца кеҗәнә. 13Тадниг Эврәннь улсан кехәр, тадна Бурхн болхар таднд үгән өглә, тиигҗ тадна өвкнрт – Абрахамд, Ицхакд болн Яковд тиим андһар тәвлә+. 14Андһарар батлгдсн эн бооцаг би зуг таднла кеҗәхшв! 15Эн бооцан эндр Деед Эзнә, мана Бурхна, өмн маднла хамдан зогсчах әмтнлә чигн, ода энд уга тадна үйнрлә чигн кегдҗәнә.

16Бидн Египетд яһҗ бәәсиг тадн меднәлмт, дәкәд күүнә улсин һазрар йовсиг меднәт. 17Теднә җигшүртә кегдлмүдиг – модар болн чолуһар, цаһан мөңгәр болн алтар кесинь – үзләт. 18Тадн дунд залу күн эс гиҗ күүкд күн, эс гиҗ уңг-тохмарн, эс гиҗ отгарн Деед Эзнәс, мана Бурхнас, эндр хаҗиһәд талдан бурхдт шүтхнь уга болтха! Тадн дунд хор болн һашудх урһмл һарһх уңг бичә өсктхә!+
19Кемр кен чигн күн эн бооцана үгцәг соңсхларн, бийән әдсләд бичә дотран иигҗ келтхә: «Эврәннь һацлһар һардвр кесн бийнь нанд цугнь сән болх». Тиигҗ услгдсн һазр хагссн һазрла хамдан үрх[*]! 20Деед Эзн тиим күүнә геминь тәвҗ өгшго. Терүнә шүрүтә уурнь тер күүг хуухлх, эн әрүн бичгт бичгдсн цуг харал терүн деер буух. Деед Эзн терүнә неринь теңгр дорас биллх+. 21Деед Эзн Израилин отгудас эн күүг харалла харһулх. Закана әрүн бичгт бичгдсәр тиигҗ кех.

22Тадна үйнр – хөөт бәәх үрдтн болн хол нутгудас ирсн талын улс Деед Эзнә цухлан күргсн эн һазра түрү-зүдү бәәдл үзх, 23мок болн давс үзх, өгрсн һазр үзх, тиим һазрт тәрә тәрҗ урһаҗ болшго, тенд нам өвсн чигн урһшго. Эннь Содом болн Гомора, Адма болн Цевоим балһсд Деед Эзнә догшн уурт уга кегдснлә әдл+. 24Келн-улс цугтан келцхәх: «Деед Эзн юунас көлтә эн һазриг иигсмб? Юунас көлтә Тер догшн ууран һарһв?»+
25Теднд иим хәрү өгх: «Юңгад гихлә эн әмтн Египетәс һарһхд Деед Эзнә, теднә өвкнрин Бурхна, бооцаг мартҗ. 26Тедн йовад талдан бурхдт шүтцхәв, теднд мөргцхәв. Тер бурхдыг тедн меддго билә. Деед Эзн теднд бичә шүттхә гисмн. 27Тегәд Деед Эзн эн һазрт уурлад, эн әрүн бичгт бичәтә харалмудыг цугтаһинь терүнд буулһв+. 28Догшн ууртаһар болн һалзу бәәдлтәһәр Деед Эзн тер һазрас тедниг оңдан орн-нутг тал көөв, ода чигн тедн тенд бәәһә».

29Нуувч юмн Деед Эзнд, мадна Бурхнд, бәәнә. Ил юмн маднд болн мадна үрдт мөңкинд өггдсмн: бидн эн Закаг күцәх йоставидн+.

30

Кемр әмтн килнцтә җирһлән үлдәхлә, Деед Эзн теднә буруһинь тәвҗ өгх

30^1Тиигәд би таднд эн әдсллһиг болн харалыг цугтаһинь келҗ өгүв. Нег дәкҗ, тер келн-улс дунд бәәхләрн, тадниг тенд Деед Эзн, тадна Бурхн, тараһад хайхла, таднд ухан орх+. 2Тегәд тадн Деед Эзн, тадна Бурхн, тал хәрү ирәд, эврәннь үрдтәһән зүркәрн болн седкләрн Терүг соңсхла, эндр мини закчасар, 3тиигхлә Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг урдк сән бәәдлд өршәһәд хәрү орулх, тегәд бәәсн күүнә улс дундас Тер тадниг һарһҗ авх. 4Нам тадн хамгин теңгр-һазрин захд көөгдсн бийнь Деед Эзн, тадна Бурхн, тендәс тадниг хәрү авх. 5Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг өвкнрин һазрт авч ирх, тегәд тадн дәкн тер һазрин эзнь болхит. Деед Эзн тадниг өвкнрәсн үлү күцәмҗтә болн тооһарн теднәс олн болдгар кех.

6Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг болн тадна хөөт үйнриг соңсхврта кех. Терүнд зүркәрн болн седкләрн дурлад, әмд үлддгәр кех+. 7Деед Эзн, тадна Бурхн, тер харалмудыг цугтаһинь тадниг мөрдҗ йовх дурго хортн деер болн дәәсн деер буулһх+. 8Тадн болхла, дәкн Деед Эзиг соңсхит, эндр мини таднд келҗәх Терүнә зааврмудыг күцәхит. 9Деед Эзн, тадна Бурхн, таднд цугинь өгх: кергтн күцәмҗтә болх, хөөт үйнр олн болх, малын төл өсх, тәрәнә урһц байн болх – ямаран чигн олзта-орута юм өгх. Деед Эзн тадна өвкнрт килмҗән өгәд байрлҗ йовснла әдләр, дәкн чамаг сән бәәдлд орулсндан байрлх. 10Яһад гихлә тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңсад Закана әрүн бичгт бичәтә Терүнә зааврмудыг болн зокалмудыг күцәхит. Деед Эзнд, тадна Бурхнд, тадн әрүн зүркәрн болн седкләрн хәрү ирхит.

11Болв эндр мини таднд өгчәх зааврмуд дегд күнд биш, таднас холдсн уга. 12Тедн теңгрт бәәхш, тадн иигҗ келҗ чадшгот: «Мана төлә кен теңгрт һархмб, кен тедниг буулһҗ авч ирәд, күцәтхә гиҗ маднд өгхмб?»+
13Теднь теңгс һатц биш, тегәд тадн иигҗ келҗ чадшгот: «Бидн тедниг күцәдгәр мадна төлә кен теңгс һатлад авч ирәд тедниг маднд өгхмб?» 14Эн зааврмуд таднд дегд өөрхн, тедн тадна келнд болн тадна зүркнд. Тедниг күцәх арһ таднд бәәнә!

Әмд-менд бәәхиг эс гиҗ үклиг шүүҗ авлһн

15Тегәд эндр би таднд җирһл болн сән бәәдл, эс гиҗ үкл болн зовлң шүүҗ автха гиҗәнәв+. 16Би тадниг Деед Эзнд, тадна Бурхнд, дурлтха гиҗ закчанав, Терүнә хаалһар йовад, Терүнә зааврмудынь, зокалмудынь болн закадынь күцәтхә гиҗәнәв. Тегәд тадн әмд бәәхит, олар өсхит. Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна эзлхәр йовх һазрт таниг әдслх. 17Болв кемр тадн Терүнәс буру эргәд, соңслго хаалһасн хаҗиһәд талдан бурхдт шүтәд иткхлә, 18тиигхлә – би ода таднд келҗәнәв – маһд уга тадн үкхит! Тиигхлә тадна эзлхәр йовҗ йовх Йордана цаадк һазрт удан бәәшгот.

19Эндр би теңгр һазр хойриг герч болтха гиҗ дуудҗанав: җирһл болн үкл, әдсллһ болн харал би таднд йилһҗ автха гиҗ келүв. Тадн җирһл шүүҗ автн, тегәд тадн болн тана хөөт үйнр әмд үлдхит. 20Тегәд Деед Эзнд, тадна Бурхнд, дурта болхит, Терүг соңсхит, Терүнд итклтә болхит. Деед Эзнд тадна җирһл, тадна өвкнр Абрахамд, Ицхакд болн Яковд андһарлад өгх болсн һазрт тадн ут нас наслад җирһхит+.

31

Навина көвүн Ешуаг Мошен дару орулгдҗ авлһн

31^1Моше йовад Израилин улст цугтаднь иигҗ зәңглв:

2– Би ода 120. Нааран-цааран йовлһнд чидл күрчәхш. Терүнәс даву Деед Эзн нанд келв: «Чамд Йордан һол һатлх арһ уга»+. 3Деед Эзн, тадна Бурхн, Эврән тадниг дахулад йовх. Тенд бәәх улсиг Тер алх, һазринь тадн авад эзлхит. Ешуа Деед Эзнә даалһсар тадниг дахулҗ йовх+. 4Амореймүдин хаадудта, Сихонла болн Огонла, теднә һазрла кесн әдләр эн улсиг Деед Эзн алх+. 5Деед Эзн таднд эн улсиг диилх диилвр өгчәнә, тегәд эдниг мини келсәр кетн+. 6Дәәснәсн бичә әәтн, чаңһ-чиирг болтн, Деед Эзн, тадна Бурхн, таднла хамдан йовҗ йовна, тадниг хайшго, тадниг үлдәшго! – гиҗ Моше келв.

7Дәкәд Моше Ешуаг дуудад, Израилин улсин нүүрт келв:

– Чаңһ-чиирг, зөргтә бол. Деед Эзнә эн улст өгх болсн һазр талнь чи дахулҗ одхич. Тиигх болҗ Тер эн улсин өвкнрт андһар өгсн бәәҗ. Эн һазриг теднә үлмәд орулхич. 8Чини өмн Деед Эзн йовх, Тер хаҗудчнь бәәх. Чамаг Тер үлдәшго, чамас салшго. Бичә ә, бичә үүм!

Зака умшх заквр

9Эн Закаг Моше бичҗ авад, Левин хөөт үйнрт болн Израилин медәтнрт өгв. (Левин хөөт үйнр Деед Эзнә Бооцана хәәрцг авч йовна.)

10– Долан җил болад, нег дәкҗ өрән хәрүлһнә Җолмин нәәрт,+
11Израилин улс цугтан Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн Терүнә шүүҗ авсн һазрт цуглрхла, эн Закаг соңсхад умштн. Терүг Израилин улс цугтан соңстха. 12Әмтиг цугтаһинь цуглул – залусиг, гергчүдиг болн бичкдүдиг, бас тадна балһсдар бәәдг нүүҗ ирсн әмтиг, – цугтан соңстха, дастха. Тедн Деед Эзиг, тадна Бурхиг икәр күндләд, эн Закаг сольвр угаһар күцәх йоста. 13Энүг меддго бичкдүд бас соңсад дастха. Тедн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, икәр күндлх йоста. Тадн Йордана ца тер һазриг эзләд, бәәрләд бәәхәр йовхларн кезә чигн тиигх йоста болҗанат, – гиҗ Моше закв.

Деед Эзн Мошед болн Навина көвүн Ешуад үзгднә

14Деед Эзн Мошед келв:

– Чини үкх цаг өөрхн. Ешуаг дууд, Харһлтын Шатрт Мини өмн зогстн. Тенд Би терүнд даалһвр өгнәв.

Моше Ешуа хойр Харһлтын Шатрт ирнә+. 15Шатр дотр теднд Деед Эзн үүлн бахн болҗ үзгдв. Үүлн бахн Шатрин үүднд зогсв+.

16– Удлго чи давсн өвкнртән күрәд тогтнхич. Эн улс болхла орҗ ирх һазрин күүнә бурхдт шүтх. Тедн Намаг үлдәһәд, теднлә кесн Мини бооцаг эвдх+. 17Тиигхлә Би теднд уурлад, тедниг бас үлдәхүв. Би теднәс салхув, тедн талдан улсин олвр болх. Тедн олн түрү-зүдү бәәдлд орх. Тегәд тедн иигҗ келх: «Маднла мана Бурхн уга болсар бидн иим бәәдлд орвидн!» – гиҗ Деед Эзн Мошед келв. –+
18Йос эвдсн учр деерәс болн тедн талдан бурхдт шүтсәр, Би теднәс хәрү эргнәв.

19Тегәд бийдән эн ду бичҗ автн. Эн дууг Израилин улст дасх. Тедн терүг давтад бәәтхә, хөөннь теднә өмнәс эн дун Мини герч болх+. 20Би теднә өвкнрт өгх болад андһарлсн һазрт тедниг күргнәв. Тер һазр үсәр болн балар байн. Тедн тенд цадтлан идцхәх, тарһлх. Тегәд талдан бурхдт шүтәд көдлх! Намаг болхла һолад Мини бооцаг эвдх+. 21Теднд олн түрү-зүдү бәәдл үзгдх, тиигхлә эн дун герчнь болад гемшәх. Нам тер цага үйнр эн дууг тодлх. Ода бийнь тер андһар өгсн һазрт тедниг күргәд уга болвчн, Би теднә седклинь медҗәнәв!

22Тер өдртән Моше тер дууг бичҗ авад, Израилин улст дасхв.

23Деед Эзн Навина көвүн Ешуад келв:

– Чаңһ-чиирг бол, зөргтә бол. Мини теднд өгх болад андһарлсн һазр тал тедниг чи дахулад йовхич. Би чамла йовхув.

Закана әрүн бичг Бооцана хәәрцгин хаҗуд тәвгдҗ

24Моше әрүн бичгт Закаг кевтнь чилтл бичхлә, 25Деед Эзнә Бооцана хәәрцг авч йовдг левитмүдт даалһвр өгв:

26– Эн Закана әрүн бичгиг авад Деед Эзнә, тадна Бурхна, Бооцана хәәрцгин хаҗуд тәвтн. Эннь терүнд чини өмнәс кех герч болх. 27Тадниг соңсхвр уга, һацата заңтаһитн би меднәлм! Нам ода намаг әмд деерм, тадн Деед Эзиг соңсҗахшит. Намаг үкхлә, юн болх? 28Отгин медәтнриг болн ахлачнриг нан тал цуглулад авч иртн. Теднд би чаңһар эн үгмүд келсүв, теднә өмнәс теңгр һазр хойриг герчд дууднав. 29Намаг үкснә хөөн тадн му йовдл һарһад бәәхиг меднәв. Мини орулсн хаалһас тадн хаҗихит. Иргчдән тадн түрү-зүдү бәәдлд орхит, яһад гихлә Деед Эзнд дурго йовдл һарһад бәәхит, кесн кергәрнь Терүнә цухл босххит.

Мошен дун

30Моше эн дууна үгмүдиг келв. Цуглрсн Израилин улс терүг чиләтл цугтан соңсцхав.

32

32^1«Мини келсиг, теңгр, соңс!

Мини келсиг, һазр, соңс!
2Мини ном хур мет асхрх,
Мини ном чиг мет асхрх,
Хур асхрад өвс норһх,
Хур асхрад ноһа услх!+

3Деед Эзиг би дууднав!

Мана Бурхна алдринь туурултн!

4Тертн – хад чолунла әдл!

Терүнә кергнь күцәмҗтә, хаалһнь үнн.

Тертн чик Бурхн, худл уга,

Тертн үннч, чик неквртә+.

5Терүнә өмн әмтн килнцтә,

Тедн Бурхна үрд биш!

Ичртә юмн! Зүткә үйнр!

6Деед Эзнд тиигҗ ханвта?

О, эргү, ухан уга әмтн!

Тертн тадна Эцк, Үүдәһәч,

Тадниг тогтала, тадниг өсклә!+

7Кезәңк цаган чи ухал,
Кезәңк үйнрин цагиг ухал.
Эцкәсн сурлч, келҗ өгг,
Эврән көгшд келтхә чамд+.
8Деед Бурхн әмтнд һазр өгчәхд,
күүнә бүл босхад үүдәҗәхд,
Бурхна көвүдин тооһар Тер
һазрин хүвинь йилһҗ өгв+.
9Деед Эзнә хүвнь – Терүнә улс!
Деед Эзнә өнч авхнь – Яковин хөөт үйнр!+

10Эн әмтиг Тер көдәд олҗ,
әмн уга, эҗго теегт.
Тедниг Тер харсад хәләлә,
Тедниг нүднләһән әдл хадһлла+.
11Һәрд үүрән манҗах мет,
Һууҗмулмудыннь деегүрнь ниснә,
Җиврән деләд, теднән өргәд,
Өрвлг деерән авч йовна,+
12Тедниг Деед Эзн һанцарн дахулла,
Теднлә күүнә бурхн уга билә!

13Тедниг һазрин өөдмд өргв,
Тедниг тәрәнә урһцар теҗәв,
Тедниг хадын балар теҗәв,
Хадын оливин тосар теҗәв+.
14Үкрин өрмәр, ямана үсәр,
хурһдын өөкәр, хуцин өөкәр,
Башана малмудын, текин өөкәр,
Буудян сән һуйрар теҗәв!
Уста үзмин чаһр уулач.

15Ешурун[*] тарһлад, заңта болв,
Махта, тарһн, зүткә болв.
Бийинь үүдәсн Бурхнас салв,
Бийинь аврх Харсачиг бурушав!+
16Талдан бурхдар Терүг уурлулна,
Терүг җигшүртә юмсарн уурлулна!+
17Бурхнд биш – шулмд бәрц бәрнә,
Теднә урднь меддго бурхд,
Талын һазрас ирсн бурхд,
Тедниг тадна өвкнр медхш+.
18Чамаг һарһсн Харсачан мартвч.
Чамд җирһл өгсн Бурхан мартвч!

19Деед Эзнә үрднь Терүнд
дурго болсинь җигшҗ үзв.
20„Теднәс Би буру хәләсүв!
Тегәд яһдг чигн, – гив, –
Тедн үрсн му үйнр,
Тедн иткл уга үрд.
21Намаг худл бурхдар уурлулв,
Намаг һар кегдлмүдәр уурлулв.
«Әмтн» гиҗ келгдшго улс илгәнәв:
Үлү үзх седвәр орултха,
Эргү әмтн тедниг уурлултха!+
22Мини цухлас һал шатв,
Үклин һазр күртл шатчана!
Тәрәг урһцтаһинь кевтнь шатах,
Уулыг улднь күрәд шатах!

23Би тедниг зовлңд орулнав,
Би бәәсн сумарн ханав!+
24Тедн харһнад үкхдән күрх,
Тедн гемдән үктлән бәргдх!
Зерлг аңгуд, моһан хор
Теднд Би бел кевүв+.
25Һаза йовснь үлдәс үкх,
Гертән бәәсинь әәмшг бәрх!
Баһ наста көвүд, күүкд,
Нилхд, көгшд – цугтан үкх.
26Би тедниг алхар седҗәләв,
әмтнә тодлврас билләд хайхар,
27Болв дәәснь Намаг һутах!
Деерлкәд келх: Бидн диилвидн! –
Деед Эзн диилсн уга!“+

28Тедн ухан уга әмтнлм,

Теднд медх арһ угалм!

29Ухата болхла медх билә,

Аштнь болхинь ухалхнь яһна.

30Негхн күн миңһиг мөрдхий,

Нам хойрнь арвн миңһинь?

Тиигхлә Харсачнь тедниг бәрүлв,

Деед Эзн Эврән дәәснднь өгв!+

31Теднә „харсач“ мадна Харсачла әдлцшго!

Мадна дәәсн чигн энүнлә зөвшәрҗәнә.

32Уста үзмнь Содомин мет,

Гоморан садын темсд мет:

Тер темсднь хорар дүүрң,

Уста үзмнь һашун хорн+.

33Теднә чаһрнь – моһан хорн,

Хорта моһан әәмшгтә хорн!+

34„Нанд хадһлсн юмн бәәнә.

Нанд бултулсн юмн бәәнә.

35Эннь тедниг темтрәд ирхлә,

Эннь мини өшән, засгллһн!

Теднә үклин өдр өөрхн,

Цагнь агчад, өөрдәд одв“+.

36Деед Эзн әмтән харсх,

Деед Эзн мухласан хәәрлх:

Цугтан тедн чидлән гееһәд,

Мухласнь чигн, сулдан бәәснь

Цугтан үкәд, күн үлдшго+.

37„Теднә ,бурхд‘ ода яһсмб?

Теднә нәәлсн ,харсач‘ альдв? –

Тиигҗ Деед Эзн келх.

38Тадна бәрцин өөкинь идгүд,

Тадна асхдг чаһр уудгуд яһла?

Тедн ода тадниг авртха,

Тедн ода тадниг харстха!

39Хәләтн: Энтн Би, Бив!
Нанас талдан бурхд уга!
Би алдув, Би әмдрүлдүв,
Би шавтадув, Би эмндүв –
Нанас кен чигн аврч чадхмн уга+.
40Эврәннь һаран теңгрүр өргәд,
Мөңк җирһләрн андһар өгчәнәв:
41Би гилвксн үлдән бүлүдәд,
Би һарарн зарһан кехлә,
Тегәд дәәснәсн өшәһән авхув,
Тегәд дурго улсан засглхув+.
42Мини сумн цусар ивтрх,
Мини үлд махнас цадх,
Алгдсн, бәргдсн улсин цусар!
Өшәтнә ахлачнрин толһасар!“

43Олн-әмтн, Терүнә келн-улст байрлтн!

Деед Эзн мухласиннь цуснд өшәһән авх!

Дәәснәсн Тер өшәһән авх,

Дурта улсиннь һазринь цеврлх».+

44Моше Навина көвүн Ешуала хамдан ирәд әмтнд эн дууг соңсхв.

45Израилин улст энүг цугтаһинь соңсхад, 46Моше келв:

– Эндр таднд келсиг цугтаһинь тодлад автн. Эврәннь бичкдүдт эн Закаг батар бәрәд күцәтхә гиҗ закч келтн+. 47Энтн йирдән үг биш, энүнд тадна җирһл бәрәтә. Тиим учр деерәс тадна эзләд бәәхәр седҗәдг Йордана цаадк һазрт тадна җирһл ут болх+.

Деед Эзн Мошег Нево уул деер һартха гиҗ дуудна

48Тер өдр Деед Эзн Мошед келв:

49– Аварим уулмуд деер һар – Моавд бәәдг Ерихона тус Нево уул деер. Тендәс Израилин улст Мини өгчәх Канана һазриг эргнднь хәләһич+. 50Тер уул деер һарад тенд үкхич, тенд чи эврәннь өвкнр тал һархич. Тегәд Ор уул деер чини ах Ахарон үклә, эврәннь өвкнр тал һарла+. 51Яһад гихлә Цин гидг көдә һазрт бәәдг Мерибат-Кадешин булгин хаҗуд, Израилин улс дунд, тадн Мини өмн килнц һарһвт. Израильд Мини әрүн бәәдлиг медүлсн угат+. 52Израилин улст Мини өгчәх һазр чи үзхич, болв терүнд чи оршгоч+.

33

Моше Израилин 12 отгиг әдслнә

33^1•Бурхна күн Моше үкхиннь өмн Израилин улст өгсн әдсллһн эн+. 2Тер иигҗ келв:

– Деед Эзн Синаяс ирв,
Деед Эзн Сеирд мандлв,
Паран уул деер һарв,
Олн әрүн элчнрлә ирв.
Барун таласнь гилвксн һалта+.
3Тер Эврә улстан дурта!
Терүнә әрүнь цугтан – һартнь!
Терүнә көлд цугтан сөгдв,
Терүнә келсиг кевтнь күцәнә.
4Моше маднд Зака өгв,
Зөөрән Яковин улст заав!+
5Улсин ахлачнр цуглрад хурхла,
Израилин отгуд цуглрад хурхла,
Ешуруна улсин Хан болв!+

6– Рубен үклго, әмд бәәтхә,

Зуг отгиннь тонь бичә өстхә!

7Йудан тускар Моше иигҗ келв:

– О, Деед Эзн, Йудаг соңс,

Йудаг әмтн талнь күрг!

Тер эврән бийән харна.

Терүг хортан диилхднь дөңн!

8Левин тускар тер келв:

– Тана туммим урим хойр

Танд итксн күүнд бәәнә.

Массад Та терүг зөрләт.

Мерибад терүг зарһд дуудлат+.

9Тер эцкән, экән медхш,

Ахнр-дүүнрән керглхәр седхш.

Тер көвүдән таньхш,

Тана келсиг тер хадһлна,

Тана бооца күцәнә+.

10Тана сурһмҗиг Яковд дасхна,

Тана закаг Израильд келнә,

Тәклин ормд бәрц шатана,

Тана өмн утаһинь һарһна.

11Деед Эзн, күчинь әдслтн,

Терүнә кергнь Танд таасгдтха!

Терүнә хортна белкүсинь хамхлтн,

Төрүц хөөннь бичә бостха!

12Беняминә тускар тер келв:

– Деед Эзнә дуртань тогтун бәәнә!

Деед Эзн терүг оньдин харсна,

Ээм деернь тер амрчана.

13Йосипин тускар тер келв:
– Деед Эзн терүнә һазриг,
Өндр теңгрин чиигәр әдслг,
Дорас һарчах усар әдслг,+
14Нарна илгәҗәх урһц белглг,
Сарин өгчәх белгәр әдслг,
15Кезәңк уулмудын ораһар әдслг,
Мөңк довудмудын өндрәс әдслг,+
16Һазрин зөөрәр, деерк юмсарнь әдслг.
Ахнр-дүүнрин дунд суңһгдсн
Йосипин толһан ора деер –
Шатчах буран дунд бәәдг
Деед Эзнә йөрәл буутха!+
17Тер туурмҗта! Түрүлҗ төрсн бух мет!
Терүнә өврнь зерлг бухин:
Терүгәрн олыг тер мөргнә,
Һазрин үзг болһниг мөргнә!
Тиим кесг зууһад Эпримин улс,
Тиим миңһәд Манашен улс!+

18Завулуна тускар тер келв:

– Завулун, кергтән байртаһар бә!

Исахар, эврәннь сегтән байрл!

19Тедн уулур әмт дуудна,

Тенд үнн бәрц бәрнә.

Тедниг теңгсин зөөр теткнә,

Теднь элснд булата бәәҗ+.

20Гәдин тускар тер келв:

– Гәдин һазриг өргҗүлснь евәлтә!

Гәд арслң мет бәәнә,

Толһаг, өмнк көлиг таслна!

21Тер сән һазрта болв:

Тернь һардачин хүвнь болҗана!

Улсин һардачнр хурхла тер

Деед Эзнә седвәр күцәв,

Израилин туск шиидвр күцәв+.

22Дана тускар тер келв:

– Дан баахн арслң мет,

Башан уул деерәс һәрәднә!

23Напталин тускар тер келв:

– Наптали евәләр темдглгдсн күн,

Деед Эзнә әдсәр дүүрсн,

Барун, дора үзг эзлх!

24Ашерин тускар тер келв:

– Ашер наадксас икәр әдслгдв!

Ахнр-дүүнрнь терүг хәәрлтхә,

Көлин тавгнь олив тоснд булхтха.

25Үүднәнчн төдгнь төмр, улан мөңгн,

Насни туршарт күчтә болхич!

26Ешуруна Бурхнла әдлцхнь уга!

Чамаг дөңнхәр теңгрәр хурдлна,

Эврәннь туурмҗарн үүләр ниснә+.

27Мөңк Бурхн – хорһдх бәәрнчнь!

Мөңк Бурхна һарнь – чини түшг!

Бурхн чини дәәсиг көөһәд:

«Терүг ал!» – гиҗ закх+.

28Израиль үүмән уга бәәх,

Яковин гер әәмшг уга –

Бәәсн һазрнь өдмгтә, чаһрта,

Теңгр чиг дусаһад бәәнә+.

29Израиль, евәлтәч! Әдлнь бәәхий?

О, әмтн, диилвртн Деед Эзнәс!

Деед Эзн харсх халхцчнь,

Тер чини туурмҗин үлд!

Чини хортн зуһудхар седх,

Чи теднә нурһинь ишкхич!+

34

Мошен үкл болн оршалһн

34^1Моавин тегш һазрас Моше Ерихона тус бәәдг Нево уулын Фасга ора деер һарв. Деед Эзн терүнд тендк һазриг кевтнь үзүлв: Гиладас Дана һазр күртл, 2Напталин һазриг кевтнь, Эпримин болн Манашен һазриг, Йудан һазриг барун үзгин теңгс күртл кевтнь үзүлв. 3Негевиг бас, Тиньгр һазриг бас (Ерихона эс гиҗ Пальмин гидг балһсна дор һазриг), Цоар күртл үзүлв+. 4Тегәд Деед Эзн Мошед келв: «Мини Абрахамд, Ицхакд болн Яковд андһар өгсн һазр эн. Энүг теднә хөөт үйнрт өгх боллав! Би терүг чамд үзүлләв, болв чи тиигәрән оршгоч»+.

5Деед Эзнә келсәр, Бурхна зарц Моше Моавин һазрт өңгрв. 6Бет-Пеорин хаҗуд Моавин тегш һазрт терүг оршав. Ода күртл терүнә үкәр альд бәәхинь күн медхш+. 7Тиигхд Моше 120 наста бәәҗ. Үктлнь нүднә харань болн чидлнь баһрсн уга+.

8Израилин улс Моавин тегш һазрт Мошед һундл төрҗ һучн хонгтан уульцхав. Тиигҗ Мошег санҗ ууляд уйдсн һашута өдрмүд давв+.

9Навина көвүн Ешуад цецн ухан орв. Яһад гихлә Моше терүнә толһад һаран күрглә. Израилин улс терүг соңсад, Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә өгсн заквриг күцәдг билә+.

10Тер цагас авн Израилин улс дунд Мошелә әдлцх дүңгә әәлдәч уга бәәҗ. Терүнлә Деед Эзн чирәһәрн харһад күүндҗ+. 11Деед Эзнә седвәрәр Египетд тер ямаран өвәрц юм болн темдгүд һарһдг билә! Египетин хаанлань, терүнә мухласла, терүнә цуг орн-нутглань ямаран юм кеҗ йовла! 12Цуг Израилин улсин өмн ямаран күчтә юм, ямаран алдр болн әәмшгтә керг Моше кев!

* 2:23 Каптор – урднь пилистмүдин бүүрлҗ бәәсн һазр. Крит гидг арлын чигн болх.

* 11:24 Барун үзгин теңгс – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

* 20:5 Эннь шаҗна сүзглән болҗасн бәәдлтә: әдслтхә гиһәд болн шин гериг харстха гиһәд Деед Эзиг сурна. Терүг энд күндлх болҗ андһаран бас өгнә.

* 23:4 Арам-Нахараим – эннь Месопотамийин талдан нерн.

* 23:17 Тиим бәәдлтә әмтн Канана сүмд харһна. Кананахн урһмлын бурхдт шүтдг бәәҗ.

* 26:14 Энд санлын хуучна авъясин тускар келгдҗәнә.

* 28:68 Давтх Закана 17 бөлг 16 шүлг хәләтн.

* 29:19 Деер келгдсн үлгүр иим чинртә: «Энүнәс көлтә сән улс му улсла хамдан үкх».

* 32:15 Ешурун – шүлгләнд ордг Израилин талдан нерн.

+ 1:2 Нүүдл 3:1, Нүүдл 17:6, Нүүдл 33:6, Числа 13:26, Числа 32:8

+ 1:3 Числа 14:33
+ 1:4 Числа 21:21-35
+ 1:6 Нүүдл 19:1, Числа 10:11-12
+ 1:7 Числа 13:30
+ 1:8 Эклц 12:7, Эклц 26:3, Эклц 28:13
+ 1:9 Нүүдл 18:18, Числа 11:14
+ 1:10 Эклц 15:5
+ 1:15 Нүүдл 18:25, Числа 11:16

+ 1:16 Левит 19:15, Давтх Закан 16:18-19, Цецн селвгүд 31:9

+ 1:17 Нүүдл 23:2-3, Левит 19:15, Нүүдл 18:22, Нүүдл 18:26

• 1:19 Числа 13, Числа 14
+ 1:21 Давтх Закан 31:8,
+ 1:30 Нүүдл 14:14
+ 1:31 Нүүдл 19:4, Давтх Закан 32:11,
+ 1:33 Нүүдл 13:21
• 1:34 Числа 14:20-45
+ 1:36 Числа 14:6-9, Числа 14:24
+ 1:37 Числа 20:12, Числа 27:14
+ 1:38 Нүүдл 24:13, Числа 27:18-20
+ 1:46 Числа 20:1,
+ 2:1 Числа 14:25, Числа 21:4
+ 2:5 Эклц 36:8
+ 2:7 Числа 14:33
+ 2:10 Числа 13:23, Давтх Закан 1:28

+ 2:11 Эклц 14:5, Давтх Закан 2:11, Давтх Закан 2:20, Эклц 14:5-6

+ 2:12 Эклц 36:20-30
+ 2:13 Числа 21:12
+ 2:14 Числа 14:29-35, Числа 26:64-65
+ 2:20 Эклц 14:5-6
+ 2:22 Эклц 36:20-30
• 2:24 Числа 21:21-26
+ 2:25 Нүүдл 15:14-16, Нүүдл 23:27
+ 2:27 Числа 20:17-19
• 3:1 Числа 21:31-35
+ 3:2 Числа 21:33-34
+ 3:6 Давтх Закан 7:2

+ 3:9 Давтх Закан 4:48, Псалмс 28:6, Соломона хамгин сән дун 4:8,

+ 3:11 Эклц 14:5, Давтх Закан 2:11, Давтх Закан 2:20,

+ 3:12 Числа 32:33,
+ 3:15 Числа 32:39-41,
+ 3:16 Числа 21:24,
+ 3:17 Числа 34:11,
+ 3:19 Числа 32:17-26,
+ 3:21 Давтх Закан 7:19,
+ 3:22 Нүүдл 14:14
+ 3:24 Нүүдл 15:11
+ 3:26 Числа 20:12, Давтх Закан 1:37

+ 3:27 Числа 20:12, Числа 27:12-13, Давтх Закан 31:2, Давтх Закан 32:52, Давтх Закан 34:4

+ 3:28 Числа 27:18-19, Давтх Закан 1:38
+ 3:29 Числа 25:5
+ 4:1 Левит 18:5

+ 4:2 Давтх Закан 12:32, Цецн селвгүд 30:6, Апокал. 22:18

+ 4:3 Числа 25:1-9
+ 4:6 Псалмс 118:98, Йов 28:28, Псалмс 110:10
+ 4:7 Псалмс 118:151, Псалмс 144:18
+ 4:8 Рим. 3:2, Рим. 7:12

+ 4:9 Давтх Закан 6:7, Давтх Закан 11:19, Давтх Закан 32:46, Псалмс 77:4,

+ 4:10 Нүүдл 19:9, Нүүдл 19:16

+ 4:11 Нүүдл 20:21, Евр. 12:18

+ 4:13 Нүүдл 20:1-17, Давтх Закан 5:6-21, Нүүдл 24:12, Нүүдл 31:18

+ 4:16 Нүүдл 20:4-5, Рим. 1:23
+ 4:19 Йов 31:26-28,
+ 4:21 Давтх Закан 1:37, Давтх Закан 3:26

+ 4:24 Нүүдл 20:5, Нүүдл 24:17, Давтх Закан 9:3, Евр. 12:29

+ 4:26 Давтх Закан 32:1, Псалмс 49:4
+ 4:27 Левит 26:33, Давтх Закан 28:64
+ 4:28 Давтх Закан 28:36, Псалмс 113:13-14,
+ 4:32 Йов 20:4
+ 4:33 Нүүдл 19:21
+ 4:35 Марк 12:32, 1Кор. 8:4
+ 4:36 Нүүдл 24:17
+ 4:39 Нүүдл 15:11,
• 4:41 Числа 35:9-34, Давтх Закан 19:1-13,
+ 4:47 Числа 21:21-35
+ 4:48 Давтх Закан 3:9
+ 4:49 Давтх Закан 3:17
• 5:1 Нүүдл 20:1-17
+ 5:4 Нүүдл 33:11
+ 5:5 Нүүдл 20:18, Нүүдл 20:21, Нүүдл 24:2
+ 5:6 Левит 26:13

+ 5:8 Левит 19:4, Левит 26:1, Давтх Закан 27:15

+ 5:9 Нүүдл 34:14, Давтх Закан 4:24, Давтх Закан 6:15, Нүүдл 34:7, Числа 14:18

+ 5:10 Давтх Закан 7:9

+ 5:11 Левит 19:12, Левит 24:10-16

+ 5:12 Нүүдл 31:14-17, Левит 19:30, Левит 23:3, Левит 26:2, Числа 15:32-36, Марк 2:27-28, Лук. 13:14

+ 5:16 Левит 19:3, Давтх Закан 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лук. 18:20, Епесинхн 6:2

+ 5:17 Эклц 9:6, Левит 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Марк 10:19, Лук. 18:20, Рим. 13:9, Яков 2:11

+ 5:18 Левит 18:20, Левит 20:10, Давтх Закан 22:22, Цецн селвгүд 6:32, Мат. 5:27, Рим. 13:9

+ 5:19 Левит 19:11, Мат. 19:18, Рим. 13:9

+ 5:20 Нүүдл 23:1, Давтх Закан 19:16-20, Цецн селвгүд 19:5, Цецн селвгүд 19:9, Цецн селвгүд 21:28, Цецн селвгүд 24:28, Цецн селвгүд 25:18, Мат. 19:18

+ 5:21 Мат. 5:28, Лук. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 5:22 Нүүдл 31:18
+ 5:25 Нүүдл 19:21
+ 5:27 Нүүдл 20:18-19
+ 5:28 Давтх Закан 18:17
+ 5:33 Давтх Закан 10:13
+ 6:2 Цецн Ухана Багш 12:13
+ 6:3 Эклц 15:5, Эклц 22:17
+ 6:4 Марк 12:29,

+ 6:5 Давтх Закан 11:13, Мат. 22:37, Марк 12:30, Лук. 10:27

+ 6:7 Давтх Закан 4:9, Псалмс 118:13

+ 6:8 Нүүдл 13:9, Нүүдл 13:16, Давтх Закан 11:18

+ 6:9 Давтх Закан 11:20

+ 6:13 Мат. 4:10, Лук. 4:8, Давтх Закан 10:20,

+ 6:15 Нүүдл 20:5
+ 6:16 Нүүдл 17:2, Мат. 4:7, Лук. 4:12
+ 6:19 Нүүдл 23:28-30
+ 6:20 Нүүдл 12:26
+ 6:21 Нүүдл 20:2
+ 6:22 Псалмс 134:8
+ 6:25 Давтх Закан 24:13
+ 7:1 Нүүдл 23:23

+ 7:2 Числа 21:2, Давтх Закан 3:6, Давтх Закан 20:16-17,

+ 7:3 2Кор. 6:14, Нүүдл 34:15-16,
+ 7:4 Давтх Закан 6:15
+ 7:5 Нүүдл 23:24, Нүүдл 34:13
+ 7:6 1 Пётр 2:9, Нүүдл 19:5-6
+ 7:9 Нүүдл 20:6, Давтх Закан 5:10
+ 7:10 Йов 34:11,
+ 7:12 Эклц 17:2, Эклц 26:3
+ 7:14 Нүүдл 23:26
+ 7:15 Нүүдл 9:15, Нүүдл 15:26, Нүүдл 23:25
+ 7:16 Нүүдл 23:33
+ 7:19 Давтх Закан 3:21,
+ 7:20 Нүүдл 23:28,
+ 7:22 Нүүдл 23:29
+ 8:2 Нүүдл 16:35, Нүүдл 15:25

+ 8:3 Нүүдл 16:14-15, Нүүдл 16:31, Мат. 4:4, Лук. 4:4

+ 8:4 Давтх Закан 29:5,
+ 8:5 Цецн селвгүд 3:12, Евр. 12:7
+ 8:7 Давтх Закан 11:11

+ 8:14 Цецн селвгүд 30:9, Псалмс 77:11, Псалмс 105:21,

+ 8:15 Числа 21:6, Нүүдл 17:6, Числа 20:11
+ 8:16 Нүүдл 16:5, Нүүдл 16:31
+ 9:2 Числа 13:23, Давтх Закан 1:28

+ 9:3 Нүүдл 20:5, Нүүдл 24:17, Давтх Закан 4:24, Евр. 12:29, Нүүдл 23:29-31

+ 9:4 Эклц 15:16
+ 9:5 Эклц 50:24
+ 9:8 Нүүдл 32:4, Нүүдл 32:10
+ 9:9 Нүүдл 24:18, Мат. 4:2
+ 9:10 Нүүдл 31:18
+ 9:12 Нүүдл 32:7-10
+ 9:14 Псалмс 9:6, Числа 14:12
+ 9:18 Нүүдл 34:28, Нүүдл 32:11-14
+ 9:21 Нүүдл 32:20
+ 9:22 Нүүдл 17:7, Числа 11:3, Числа 11:34
+ 9:23 Числа 13:3, Числа 14:1
+ 9:26 Нүүдл 32:11-13
+ 9:28 Числа 14:16
• 10:1 Нүүдл 34:1-4
+ 10:1 Нүүдл 25:10
+ 10:2 Нүүдл 25:16, Нүүдл 25:21
+ 10:3 Нүүдл 37:1-9

+ 10:4 Нүүдл 20:1-17, Давтх Закан 5:6-21, Нүүдл 34:28-29

+ 10:5 Нүүдл 40:20,

+ 10:6 Числа 33:30-31, Числа 20:28, Числа 33:38

+ 10:7 Числа 33:33
+ 10:8 Числа 8:14
+ 10:9 Числа 18:20
+ 10:10 Нүүдл 34:28
+ 10:11 Нүүдл 33:1
+ 10:13 Давтх Закан 5:33
+ 10:14 Нүүдл 9:29,
+ 10:15 Рим. 11:28

+ 10:16 Давтх Закан 30:6, Рим. 2:29, Нүүдл 32:9

+ 10:17 Псалмс 49:1, Псалмс 135:2, 1 Тимофей 6:15, Апокал. 17:14, Апокал. 19:16, Деян. 10:34, Рим. 2:11, Һалатьянхн 2:6, Епесинхн 6:9, Кол. 3:25, 1 Пётр 1:17,

+ 10:18 Псалмс 67:5, Псалмс 145:9
+ 10:19 Нүүдл 22:21, Левит 19:34
+ 10:20 Давтх Закан 6:13, Давтх Закан 30:20

+ 10:22 Эклц 46:27, Нүүдл 1:5, Эклц 15:5, Эклц 22:17

+ 11:4 Нүүдл 14:27-28
+ 11:5 Псалмс 77:14-40
+ 11:6 Числа 16:31-33
+ 11:9 Эклц 50:24, Нүүдл 3:8
+ 11:11 Давтх Закан 8:7
+ 11:13 Давтх Закан 6:5,
+ 11:14 Левит 26:4,
+ 11:15 Псалмс 103:14

+ 11:18 Нүүдл 13:9, Нүүдл 13:16, Давтх Закан 6:8

+ 11:19 Давтх Закан 4:9

+ 11:20 Давтх Закан 6:9

+ 11:24 Эклц 15:18, Нүүдл 23:31, Числа 34:1-12,

+ 11:25 Давтх Закан 7:24
+ 11:26 Давтх Закан 30:1, Давтх Закан 30:15
+ 11:27 Левит 26:1-13, Давтх Закан 28:2-14
+ 11:28 Левит 26:14-45, Давтх Закан 28:15-45
+ 11:29 Давтх Закан 27:12-13,
+ 11:30 Эклц 12:6

+ 12:3 Нүүдл 23:24, Нүүдл 34:13, Давтх Закан 7:5,

+ 12:7 Давтх Закан 27:7
+ 12:9 Псалмс 94:11
+ 12:12 Числа 18:20, Давтх Закан 10:9
+ 12:16 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:13
+ 12:19 Давтх Закан 14:27,

+ 12:23 Эклц 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:13

+ 12:32 Давтх Закан 4:2, Апокал. 22:18

+ 13:2 Марк 13:22, 2 Тесалоникинхн 2:9, Апокал. 13:13, Апокал. 16:14

+ 13:5 Давтх Закан 18:20
+ 13:8 Цецн селвгүд 1:10
+ 13:9 Нүүдл 32:27-28, Давтх Закан 17:7
+ 13:10 Давтх Закан 17:5

+ 14:1 Мат. 5:9, Иох. 1:12, 1Иох. 3:1, 1Иох. 5:1, Рим. 8:14, Левит 19:27-28, Левит 21:5

+ 14:2 Нүүдл 19:5

• 14:3 Левит 11

+ 14:21 Левит 7:24, Левит 11:39-40, Нүүдл 19:6, Нүүдл 23:19, Нүүдл 34:26

+ 14:22 Левит 27:30, Числа 18:21

+ 14:27 Давтх Закан 12:19, Числа 18:20, Давтх Закан 10:9

+ 14:28 Давтх Закан 26:12
+ 15:1 Давтх Закан 31:10,
+ 15:3 Давтх Закан 23:20
+ 15:6 Давтх Закан 28:12,

+ 15:8 Левит 25:35-36, Псалмс 36:26, Мат. 5:42, Яков 2:15, 1Иох. 3:17

+ 15:11 Мат. 26:11
+ 15:12 Нүүдл 21:2
+ 15:17 Нүүдл 21:5-6
+ 15:19 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16
+ 15:21 Левит 22:20
+ 15:23 Левит 17:13, Давтх Закан 12:23-24

• 16:1 Нүүдл 12:1-39, Нүүдл 13:3-10, Нүүдл 23:14-17, Левит 23:4-22, Левит 23:33-43, Числа 28:16-31, Числа 29:12-39

+ 16:3 Нүүдл 12:11
+ 16:4 Нүүдл 34:25
+ 16:9 Нүүдл 34:22
+ 16:12 Давтх Закан 5:15
+ 16:13 Нүүдл 23:16

+ 16:18 Нүүдл 18:21, Числа 11:16, Давтх Закан 1:16-17

+ 16:19 Нүүдл 23:2-3, Левит 19:15, Нүүдл 23:8, Цецн селвгүд 17:8, Цецн Ухана Багш 7:7

+ 16:21 Нүүдл 34:13, Давтх Закан 7:5
+ 17:1 Левит 22:20
+ 17:5 Давтх Закан 13:10
+ 17:6 Числа 35:30, Давтх Закан 19:15
+ 17:7 Давтх Закан 13:9
+ 17:9 Давтх Закан 19:17
+ 17:17 Цецн селвгүд 31:3,
+ 18:2 Числа 18:20, Давтх Закан 10:9,
+ 18:3 Левит 7:30-34
+ 18:4 Числа 18:12
+ 18:6 Числа 35:2,
+ 18:9 Левит 18:26-30, Давтх Закан 12:29-31
+ 18:10 Левит 18:21,
+ 18:11 Нүүдл 22:18, Левит 19:26, Левит 19:31

+ 18:15 Марк 9:8, Иох. 1:21, Деян. 3:22, Деян. 7:37

+ 18:16 Нүүдл 20:19, Давтх Закан 5:27
+ 18:17 Давтх Закан 5:28
+ 18:18 Иох. 4:25
+ 18:20 Давтх Закан 13:5,
• 19:1 Числа 35:9-34, Давтх Закан 4:41-43,
+ 19:5 Нүүдл 21:13
+ 19:10 Цецн селвгүд 6:17
+ 19:11 Давтх Закан 27:24
+ 19:13 Давтх Закан 21:9

+ 19:14 Давтх Закан 27:17, Йов 24:2, Цецн селвгүд 22:28, Цецн селвгүд 23:10,

+ 19:15 Числа 35:30, Давтх Закан 17:6, Мат. 18:16, 2Кор. 13:1, 1 Тимофей 5:19, Евр. 10:28

+ 19:16 Нүүдл 20:16
+ 19:17 Давтх Закан 17:9, Давтх Закан 25:1
+ 19:19 Цецн селвгүд 19:5

+ 19:21 Нүүдл 21:23-25, Левит 24:19-20, Мат. 5:38

+ 20:7 Давтх Закан 24:5
+ 20:14 Числа 31:7, Числа 31:9,
+ 20:17 Давтх Закан 7:2,
+ 21:3 Числа 19:2,
+ 21:5 Числа 6:22-27
+ 21:8 Йона 1:14
+ 21:9 Давтх Закан 19:13
+ 21:12 1Кор. 11:6
+ 21:15 Эклц 29:30, Эклц 29:33
+ 21:18 Нүүдл 20:12, Давтх Закан 5:16
+ 21:20 Цецн селвгүд 23:20-21
+ 21:22 Числа 25:4
+ 21:23 Иох. 19:31, Һалатьянхн 3:13
+ 22:1 Нүүдл 23:4
+ 22:6 Нүүдл 23:19, Левит 22:28
+ 22:9 Левит 19:19
+ 22:12 Числа 15:38
+ 22:22 Нүүдл 20:14, Левит 20:10, Иох. 8:5
+ 22:29 Эклц 34:8, Нүүдл 22:16-17,
+ 22:30 Левит 18:8, Давтх Закан 27:20
+ 23:1 Левит 21:18-20,
+ 23:4 Числа 22:5-6
+ 23:5 Числа 24:10, Цецн селвгүд 26:2

+ 23:7 Эклц 25:24-26, Эклц 36:8, Числа 20:14, Нүүдл 22:21, Нүүдл 23:9

+ 23:10 Левит 15:1-5
+ 23:14 Левит 26:12
+ 23:17 Левит 19:29,
+ 23:20 Нүүдл 22:25, Давтх Закан 15:3
+ 23:21 Числа 30:3, Цецн Ухана Багш 5:3
+ 23:25 Марк 2:23, Рут 2:2
+ 24:1 Мат. 5:31, Мат. 19:7, Марк 10:4
+ 24:5 Давтх Закан 20:7, Цецн селвгүд 5:18
+ 24:7 Нүүдл 21:16
+ 24:8 Левит 13:2
+ 24:9 Числа 12:10-15

+ 24:13 Нүүдл 22:26-27, Давтх Закан 6:25, Псалмс 111:9

+ 24:14 Левит 25:39
+ 24:15 Левит 19:13, Яков 5:4
+ 24:17 Нүүдл 22:21
+ 24:19 Левит 19:9, Левит 23:22, Рут 2:1-2
+ 25:1 Давтх Закан 19:17
+ 25:3 2Кор. 11:24
+ 25:4 1Кор. 9:9, 1 Тимофей 5:18
+ 25:5 Мат. 22:24, Марк 12:19, Лук. 20:28
+ 25:6 Эклц 38:8, Рут 4:10
+ 25:9 Рут 4:7
+ 25:14 Левит 19:36
+ 25:17 Нүүдл 17:8
+ 26:2 Нүүдл 23:19, Нүүдл 34:26, Левит 23:10
+ 26:5 Эклц 46:27, Нүүдл 1:7
+ 26:6 Нүүдл 1:11, Нүүдл 1:14
+ 26:7 Нүүдл 2:23-25, Нүүдл 3:9
+ 26:8 Нүүдл 12:51
+ 26:9 Нүүдл 3:8
+ 26:12 Левит 27:30, Давтх Закан 14:28-29
+ 26:14 Левит 7:20, Левит 21:1, Левит 21:11,
+ 26:15 Псалмс 32:14, Нүүдл 3:8
+ 26:18 Нүүдл 19:5
+ 26:19 Давтх Закан 28:1, Нүүдл 19:6
+ 27:5 Нүүдл 20:25,
+ 27:7 Давтх Закан 12:7
+ 27:9 Давтх Закан 26:18
+ 27:12 Давтх Закан 11:29,

+ 27:15 Нүүдл 20:4-5, Нүүдл 34:17, Давтх Закан 5:8

+ 27:16 Нүүдл 20:12, Нүүдл 21:17, Левит 19:3
+ 27:17 Давтх Закан 19:14
+ 27:18 Левит 19:14
+ 27:19 Нүүдл 22:21-22
+ 27:20 Левит 18:8, Давтх Закан 22:30
+ 27:21 Нүүдл 22:19, Левит 18:23
+ 27:22 Левит 18:9,
+ 27:23 Левит 18:17, Левит 20:14
+ 27:24 Давтх Закан 19:11
+ 27:25 Нүүдл 23:7, Давтх Закан 16:19
+ 27:26 Псалмс 118:21, Һалатьянхн 3:10
• 28:1 Левит 26:1-13, Давтх Закан 11:13-15
+ 28:1 Давтх Закан 26:19
+ 28:6 Псалмс 120:7
+ 28:7 Нүүдл 23:27
+ 28:8 Левит 25:20-21
+ 28:9 Нүүдл 19:6
+ 28:12 Давтх Закан 11:14, Давтх Закан 15:6
• 28:15 Левит 26:14-45
+ 28:22 Левит 26:16,
+ 28:26 Псалмс 78:2,
+ 28:27 Нүүдл 9:10
+ 28:29 Йов 5:14, Йов 12:25,
+ 28:30 Давтх Закан 20:5-7,
+ 28:35 Йов 2:7
+ 28:36 Давтх Закан 4:28
+ 28:53 Левит 26:29,
+ 28:60 Нүүдл 9:1-12
+ 28:62 Эклц 15:5, Давтх Закан 10:22
+ 28:64 Левит 26:33, Давтх Закан 4:27,
+ 28:67 Йов 7:4
+ 28:68 Давтх Закан 17:16,
+ 29:1 Нүүдл 19:1-6
+ 29:4 Рим. 11:8
+ 29:5 Давтх Закан 8:4,
+ 29:6 Нүүдл 15:25, Нүүдл 16:4, Нүүдл 17:6
+ 29:7 Числа 21:21-35
+ 29:8 Числа 32:33
+ 29:13 Нүүдл 6:7
+ 29:18 Евр. 12:15
+ 29:20 Давтх Закан 9:14, Псалмс 9:6
+ 29:23 Эклц 14:2, Эклц 19:24,
+ 29:24 Левит 26:32,
+ 29:27 Левит 26:14-39, Давтх Закан 28:15-68,
+ 29:29 Цецн селвгүд 25:2
+ 30:1 Давтх Закан 11:26, Левит 26:40
+ 30:6 Давтх Закан 10:16,
+ 30:7 Эклц 12:3, Нүүдл 23:22
+ 30:12 Рим. 10:6
+ 30:15 Давтх Закан 11:26,
+ 30:20 Давтх Закан 10:20

+ 31:2 Давтх Закан 34:7, Числа 20:12, Числа 27:12-13, Давтх Закан 3:27

+ 31:3 Давтх Закан 1:38
+ 31:4 Числа 21:21-35
+ 31:5 Давтх Закан 7:2
+ 31:10 Давтх Закан 15:1, Нүүдл 23:16
+ 31:14 Давтх Закан 34:5, Числа 27:19
+ 31:15 Нүүдл 33:9, Числа 12:5
+ 31:16 Нүүдл 34:15,
+ 31:17 Числа 14:42,
+ 31:19 Давтх Закан 32:1-43
+ 31:20 Нүүдл 3:8
+ 32:2 Псалмс 71:6

+ 32:4 Мат. 5:48, Псалмс 17:31, Йов 34:10, Рим. 9:14

+ 32:6 Иох. 8:41,
+ 32:7 Псалмс 76:6, Йов 8:8
+ 32:8 Эклц 11:8, Деян. 17:26
+ 32:9 Нүүдл 19:5,
+ 32:10 Псалмс 16:8,
+ 32:11 Нүүдл 19:4,
+ 32:13 Йов 29:6
+ 32:15 Псалмс 88:27, Псалмс 94:1
+ 32:16 Псалмс 77:58
+ 32:17 Псалмс 105:37, 1Кор. 10:20
+ 32:21 Рим. 10:19
+ 32:23 Йов 6:4, Псалмс 7:13, Псалмс 37:3,
+ 32:24 Левит 26:22,
+ 32:27 Псалмс 12:5,
+ 32:30 Левит 26:8,
+ 32:32 Эклц 18:20
+ 32:33 Псалмс 57:5-6
+ 32:35 Рим. 12:19, Евр. 10:30
+ 32:36 Псалмс 134:14, Евр. 10:30,

+ 32:39 Нүүдл 20:3, Йов 5:18, Псалмс 102:3, Псалмс 146:3, Йов 10:7,

+ 32:41 Псалмс 7:13, Давтх Закан 32:41,

+ 32:43 Рим. 15:10, Эклц 4:10-12, Псалмс 78:10, Апокал. 6:10, Апокал. 19:2

+ 32:46 Давтх Закан 4:9
+ 32:47 Левит 18:5
+ 32:49 Числа 27:12
+ 32:50 Числа 33:38
+ 32:51 Числа 20:12, Числа 27:14
+ 32:52 Давтх Закан 3:27
• 33:1 Эклц 49:1-28
+ 33:1 Псалмс 89:1

+ 33:2 Псалмс 49:2, Псалмс 79:2, Псалмс 93:1, Деян. 7:53, Һалатьянхн 3:19, Нүүдл 19:18

+ 33:4 Иох. 1:17, Иох. 7:19
+ 33:5 Давтх Закан 32:15,
+ 33:8 Нүүдл 17:7, Числа 20:13

+ 33:9 Нүүдл 32:26-29, Давтх Закан 17:9-11, Нүүдл 30:7-8

+ 33:13 Эклц 27:28
+ 33:15 Эклц 49:26,
+ 33:16 Нүүдл 3:2-4
+ 33:17 Эклц 48:19
+ 33:19 Псалмс 4:6
+ 33:21 Числа 32:1-5, Числа 32:16-19

+ 33:26 Давтх Закан 32:15, Давтх Закан 33:5, Нүүдл 15:11

+ 33:27 Псалмс 54:20, Псалмс 89:3, Псалмс 92:2, Псалмс 89:1, Псалмс 90:9

+ 33:28 Числа 23:9
+ 33:29 Эклц 15:1, Псалмс 32:20,
+ 34:3 Эклц 14:2, Эклц 19:22, Эклц 13:12

+ 34:4 Эклц 12:7, Эклц 50:24, Давтх Закан 3:27

+ 34:6 Иуд. 1:9
+ 34:7 Давтх Закан 31:2
+ 34:8 Числа 20:29
+ 34:9 Числа 27:18, Числа 27:23,
+ 34:10 Нүүдл 33:11

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KAL

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

1. А

2. Ә

3. Б

4. Г

5. Һ

6. Д

7. Е

8. З

9. И

10. К

11. Л

12. М

13. Н

14. О

15. Ө

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Ү

22. Х

23. Ц

24. Ш

25. Э

26. Я

Тәәлвртә толь

Алдр теңгс (Великое море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Әмтнә то авлһн» 34:6).

Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы) – Израилин әмтн ирхәс урд Хеврон әәмгт, Кананд, бәәрлҗ бәәсн улсин негнь. Тедн ик оврта анакмуд әмтнә хөөт үйнр ик чидлтә болн өндр нурһта бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 13:23; «Давтх Закан» 9:2).

Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние) – Бурхна бәрцд орулхар авч ирсн асхлһна бәрц чаһр эс гиҗ зәрмдән тосн болдмн. Тедн тәкл тәкдг ормд асхгдна («Эклц» 35:14; «Левит» 23:13).

Ах гелң (первосвященник) – Ахарона тохма ах гелң эс гиҗ хамгин ах гелң. Бурхна закаһар ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, җилд нег дәкҗ Хамгин Әрүн бәәрнд, Өргә герт, Сүмд тер орх зөвтә бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 35:25).

Әәлдәч (пророк) – Бурхна таалыг, Терүнә иләр келсиг әмтнд күргәд келдг күн. Әрүн Сәкүснә заасар әәлдәчнр иргчин бәәдлин тускар келдмн, илдкч болн сурһмҗлгч болҗ әмтиг гемән эрәд Бурхнд итктхә гисн дуудвр кенә («Эклц» 20:6; «Әмтнә то авлһн» 18:15; «Давтх Закан» 18:15).

Әрүн (святой) – Библьд «әрүн» гисн үг «талдан, йирдән эн делкәд ирлцшго медән. Тегәд көндәҗ болшго». Хамгин түрүнд эн үг Бурхна. Эн үг «Хуучн бооцанд» зуг Бурхнд нерәдсн юмсин тускар бас келгднә: Өргә гер, Сүм, Бурхна шүтәнә юмсуд. «Әрүн» гисн үгәр Бурхнд иткдг әмтиг нерәддг бәәҗ («Хуучн бооцанд» Израилин әмтиг нерәддг, «Шин бооцанд» Исус Христост иткдг улсин багиг тиигҗ келдг бәәҗ). Әмтн чигн, юмсуд чигн әрүн юмнд әрә һар күрхлә, әрүслгддг болҗана. Болв зәрмдән әрүн юм зөвшәл угаһар көндәхлә, Бурхна цухлла болн засгллһнла харһулгдна. Энүнә тускар нуувчар «Левит» дегтрт 6:18, 27 бөлгүдт бичәтә. Әрүслгдсн әмтн болн юмсуд ямаран чигн цевр биш юмнла харһлго бәәтлән әрүн болҗана. Кемр тедн цевр биш болхла, шинәс Бурхнд мөргхин төлә эс гиҗ мөрглһнд орлцхин төлә тедн бийән цеврлх йоста («Нүүдл» 19:6; «Левит» 11:44-45; 14:8).

Барун үзгин теңгс (Западное море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Давтх Закан» 11:24).

Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат») – еврей улсин долан хонгин доладгч өдр. Израильд әрүн өдр гиҗ нерәднә. Мошен закаһар эн өдриг бүклднь Бурхнд нерәднә. Тегәд бемб өдр көдлмш кедго өдр. Бемб өдр долан хонгин наадк өдрмүлә әдл, Басң өдрин нарн суух кемәс авн бемб өдр нарн суутл болдг чигн («Эклц 2:2-3»; «Нүүдл» 16:23; 20:8-11; 31:13-17; «Левит» 16:31).

Бооцан (завет, договор) – Бурхн күүнлә бооца кенә эс гиҗ әмтн хоорндан нернә төлә кежәх хойр халхта бооцан. Түрүләд болхла, Бурхн андһар өгнә, күн терүнә келсн зәрм зокалынь, закаһинь күцәх болҗ зөвшәрнә. Бооцан нег халхта чигн болх билә (Бурхн күүнд андһар өгнә). Зәрмдән бооцаг кехин төлә бәрц бәрдг бәәҗ. Бурхн болн әмтн хойран хоорнд кесн бооцан Библьд һол орм эзлнә. Эннь Библьд Бурхн болн күн хойран хоорнд кегдсн эркн һол төр болҗана. Синай уул деер Бурхн Мошеһәр дамҗад еврей келн-улсла бооца кеҗ. Бурхн евреймүдиг әдслх болҗ, тедниг өшәтнәс харсх андһар өгч. Тедн Бурхнд итклтә болад, Терүнә седвәр күцәх йоста, тиигҗ Закана дегтрмүдт келгдҗәнә («Эклц» 9:9-17; 15:18; «Нүүдл» 6:4; 19:5-6).

Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета) – хойр чолун плиткс. Синай уул деер Бурхн Мошед өгсн Арвн Заавр чолун плиткс деер сииләд һарһгдҗ. Эн бооцан Израилин улсла кегдлә («Нүүдл» 24:12; «Давтх Закан» 4:13).

Буйсагдх юмн (заклятое) – Деед Эзнд бүклдән нерәдсн юмн бәрц бәрлһнд орх эс гиҗ буйсагдх йоста («Левит» 27:21). Буйсагдх юмн әрүн юмнас йилһрнә. Тедн дәәнд бәрҗ авгдсн юмсуд болҗана. Деед Эзнд нерәдгдсн болад бүклдән буйсагдна. Зәрмдән балһсд кевтән буйсагдна («Давтх Закан» 13:12-17).

Буру номта улс (язычники) – кезәңк Израилин әмтн талдан улсиг буру номта улс гиҗ цугтаһинь келдг бәәҗ. Яһад гихлә зуг евреймүд Негдсн Бурхнд мөргх йоста. Талдан улс болхла олн бурхдт иткдг бәәҗ. Тедн шүтәнд иткәд, йосн Бурхна хортн болн Терүнә шүүҗ авсн Израилин улсин хортнд тоолгддг бәәҗ. Зәрмдән тедн талдан әмтн гиҗ нерәдгдҗәҗ («Давтх Закан» 32:43).

Бурхна элч (ангел) – әмтнд Бурхна заавр күргәд, дөңнәд болн Терүнә седвәр зарлдг теңгрин элч («Эклц» 16:7).

Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах») – әмсхл, үләлһн, седкл. «Хуучн бооцанд» Бурхна Сәкүсн – чидл өглһн, әм оруллһн болн цуг әмтә-киитә юмсиг дөңнлһн. Бурхна Сәкүсн күүнд уха орулна, билгтә болн арһта кенә, Бурхнд церглх дуудвр кенә. Тегәд Бурхна Сәкүсн өврмҗтәһәр һардачнрт болн әәлдәчнрт нилчән халдадг чигн («Эклц» 1:2; «Нүүдл» 31:3).

Гелң (священник) – шаҗна халхар Өргә герт болн Иерусалимин Сүмд көдлмш кедг күн. Мошен Закаһар Израильд зуг Ахарона хөөт үйнр, Мошен ик ахин улс гелңгүд болх йоста. Яһад гихлә энүнә төлә Ахарон Бурхнд церглтхә гиҗ суңһгдсмн. Сүмд Бурхнд цергллһнә көдлмш гелңгүд теткдг, бәрц авч ирхиг хәләдг, бурхн-шаҗна керг күцәлһиг болн диг-дараг һарддг улс. Теднд левитмүд нөкд болдг бәәҗ. Өргә герин (хөөннь Сүмин) әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх йоста. Гелңгүд 12 багд хувагдад, селгәһәр көдлнә. Тер гелңгүдиг ах гелң толһална («Нүүдл» 30:30).

Гера – еврей келн-улсин чиңнүрәр 600 мг («Нүүдл» 30:13).

Гин – еврей келн-улсин шалдрң юм чиңнүрддг кемҗән («Нүүдл» 29:40).

Һалын бәрц (огненная жертва) – Деед Эзнд һал шатаһад тәкл тәклһн, эс гиҗ һалд шатаһад бәрц бәрлһн («Нүүдл» 29:18).

Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности) – иим бәрц Бурхна өмнәс эс гиҗ талдан күүнә өмнәс һарһсн гемәснь сулдхлһн («Левит» 5:15).

Давсн (соль) – Библь дегтрт хадһллһн гисн темдг. Эдл-уушиг үрәлго давсн яһҗ туслна, тиим кевәр Деед Эзнә андһар сольгдхш («Әмтнә то авлһн» 18:19).

Давста теңгс (Соленое море) – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Эклц» 14:3).

Даман – Израильд бәәдг үсн теҗәлтә бичкн зерлг адусн («Левит» 11:5).

Ефә (эфа) – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 23 л дүңгә («Нүүдл» 16:36).

Ешурун (Иешурун) – шүлгләнд ордг Израилин талдан нерн («Давтх Закан» 32:15).

Закан (Закон, еврей келәр «Тора») – Бурхн Эврәннь әмтнәс ямаран җирһл күләҗәх болн ямаран мөргүл кехин туск ном. Эн Закан Израилин әмтнд Мошеһәр дамҗад Бурхн өгсмн. «Хуучн бооцанд» эн сурһмҗ болн белглсн тууҗ ик зуудан Мошен бичсн тавн дегтрт бәәнә. Эн дегтрмүд зәрмдән Закан гиҗ нерәдгднә. Мел тер учрар Закан Израилин әмтнд тодрха сурһмҗ өгчәнә, бурхн-шаҗна болн олна җирһл залад, янзтаһар бийән бәрлһиг тогтав («Нүүдл» 13:9; 24:12)

Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля) – түрүн болҗ Израилин әмтиг Египетәс Деед Эзнә өгх болсн һазр талнь һархла нерәдв («Нүүдл» 12:3; 16:1). Израилин әмтн гиҗ тогтсн 12 отг салу биш, Деед Эзнә һардврар ни-негн хамцан болҗ бәәв. Деед Эзн эн әмтиг шүүҗ авад негдүлхләрн, тедн Бийиннь онц әмтн болтха гиһәд, Терүнд церглтхә гиһәд, Терүнә заавр күцәтхә гиһәд негдүлв.

Израиль – Яков Пени-Эльд Бурхнла ноолдҗах цагт, терүнд Бурхн «Израиль» гидг нер өгв. Яковин хөөт үйнр 12 отг болад, Израилин әмтн гиҗ нерәдгдв. Хөөннь һазриг хувахла, ар үзгин 10 отг болн теднә һазр «Израиль» гидг нер зүүв. «Шин бооцанд» Израилин әмтиг бүклднь «Израиль» гиҗ меднә, тиигҗ теднә һазриг бас нерәднә («Эклц» 32:28; «Давтх Закан» 6:4).

Инҗр модн (смоковница) – Израильд икәр урһдг сарсасн темснә модн. Терүнә темснь сән амтта, шимтә. Тегәд чигн инҗр модн тогтун болн элвг җирһлин темдг гицхәнә. Инҗр модн Израилин әмтн гисн темдг болҗ чадхмн («Давтх Закан» 8:8).

Канан (Ханаан) – Хамин көвүн Ноахин ачнрин негнәннь нерн, эклцәс авн терүнә хөөт үйнрин (Канана улсин) бәәсн һазрин нерн. Эн һазр Барун үзгин теңгсин болн Йордан һолын хоорнд бәәнә. Терүг Бурхн Абрахамд болн терүнә хөөт үйнрт өгх болҗ. Хөөннь адһл уга Кананиг израильтянмуд дәәләд эзлв. Тегәд Израилин һазр гиҗ нерәддг болв («Эклц» 9:18; 12:5-7; «Нүүдл» 6:4).

Канана улс (ханаанеи) – Библьд израильтянмуд иртл Кананд бәәсн отгуд цугтан Канана улс гиҗ нерәддг бәәҗ. Эн әмтн оңг-оңгдан тохмта болад, ик зуудан Финикиян улсин төрлмүдт тоолгдҗаҗ. Зәрмдән Библьд кананахн гиҗ ор һанцхн отгиг нерәднә. Тер әмтн цугтан олна нүүрт бийән бәрҗ чаддго болн догшн буру номта улсин авъяс үзүлдг бәәҗ. Тегәд израильтянмуд теднә ик зууһинь алв. Тедниг Бурхна засгла харһулад бәәв. Наадк кананахн израильтянмудт көөгдв эс гиҗ алв өгх йоста. Кананд бәәрлхәр үлдсн кананхн буру номта бурхдт иткдг болв. Тедн израильтянмудыг оньдин түкрнә («Эклц» 10:18-19; 12:6; 15:21; «Нүүдл» 3:8).

Керүбмүд (херувимы) – күчтә җивртә Бурхна элчнр («Эклц» 3:24).

Керчлһн (обрезание) – көвүдин болн залусин махмудын үзүринь керчлһн. Абрахамд Бурхна өгсн зааврар, евреймүдин көвүн болһнд, төрснәннь хөөн, нәәмдгч өдртнь, керчүллһнә авъяс күцәдг бәәҗ («Эклц» 17:9-27; «Левит» 12:3). Керчлһн зааврин темдг болҗ тоолгдна. Бурхн болн Абрахамин хөөт үйнрин хоорнд кедг бооцан. Күн өрк-бүлтәһән хамдан Бурхна әмтн болад, Бурхна номд шүтнә. Керчлһн Израилин әмтнлә бәәнә гисн темдг. Евреймүдиг «керчүлгдсн» улс гинә. Талдан цуг әмтн – ор һанцхн Бурхн уга буру номта улс – «керчүлгдсн биш» гиҗ келнә.

Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва) – Һарһсн килнцәс цеврллһн гиҗ иим бәрц бәрнә, цевр биш юмнас болн седклин зөвүрәс («Левит» 4:2-35).

Киттим – хуучн цагт Кипр арлын нерн («Әмтнә то авлһн» 24:24).

Куш – Куш орн-нутг Нил һолын экнд, Египетәс өмн үзг тал (өдгә Судана болн Эфиопиян һазрт) бәәҗ («Эклц» 2:13).

Левитмүд (левиты) – Яковин һурвдгч көвүн Левин хөөт үйнр. Мошег бәәсн цагт Бурхн Ахарона хөөт үйнриг шүүҗ авч. Ахарон Левин отга күн. Тедн Бурхна гелңгүд болҗ. Левин наадк үйнр цугтан тедниг левитмүд гиҗ нерәднә. Тедн Өргә герт гелңгүдт нөкд болад көдлх зөвтә. Израильд эдн һазр уга ор һанцхн отг яһад гихлә тедн Өргә герт көдлдг бәәҗ, хөөннь Сүмд. Талдан отгин евреймүдт тиим зөв уга. Дәкәд болхла, левитмүд Зака дасад, әмтн дунд багшлҗаҗ. Эдн Сүмд мөргүл кеһәд дуулдмн. Һазрин ормд левитмүдт эзлх балһсд болн Израилин талдан отгин бәәрнд тегш һазр эзлх зөв өггдҗ («Нүүдл» 38:21; «Левит» 25:32).

Лог – литр олив тосна нег һурвнань («Левит» 14:10).

Мацг (пост) – Библьд эн үг хотын цер гиҗ келгднә. Зәрмдән Бурхн-шаҗна учрар темдгтә болзгар йирдән нег өдр нам унд уушго. Иигҗ Бурхнд соңсхврта болҗахан эс гиҗ зовлң үзгдхлә уйдҗахан эс гиҗ сөрлт харһхла болн килнцәс һархар седхләрн Бурхиг дуудад дөң сурдмн («Левит» 16:29).

Мотр (жезл, скипетр) – йосна темдг эс гиҗ Бурхна күч медүлдг тайг («Эклц» 49:10; «Әмтнә то авлһн» 17:1-10).

Мөргүлин (өндр) орм (высота) – Канана бурхн-шаҗна әрүн бәәрн. Тиим гер өндр довудын ора деер тәвгддг бәәҗ. Зәрмдән ик моддын дор эс гиҗ тиньгр һазрт бәрдг чигн. Тенд Астарт бурхнд нерәдәд бахнс зогсадмн. Тиигән Астартд бәрц авч ирдг болҗ. Тенд һазрин урһц шинртхә гиһәд ончта мөргүлин проституц давулҗаҗ. Тиим йовдл әәлдәчнриг дамҗад Деед Эзн мел бурушадг бәәҗ («Левит» 26:30).

Назорей – еврей келәр иим күн эгл әмтнәс холҗад, бийән Бурхнд нерәддг чигн. Тегәд андһар өгәд чаһр уушго, талдан хортан күргх юм эдлшго, үсән хәәчлшго болн сахлан хусшго, дәкәд үксн күүнә цогцд өөрдшго, нам тернь төрл-садн күн болсн бийнь. Эврәннь назорейин андһар өгсн болзгин чилгчәр онц бәрц авч ирәд, Өргә герт (Сүмд) орхиннь өмн үсән хусх кергтә. Тиим шүтлһн назорейин бийиннь эс гиҗ төрсн цаглань экиннь андһарин ашнь чигн болад бәәх («Әмтнә то авлһн» 6:1-21).

Омер – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 2,3 л дүңгә («Нүүдл» 16:16).

Өдмгин бәрц (хлебное приношение) – Бурхнд, гелңгүдт нерәдҗәх бәрц. Эннь тәрәнә һарц авхларн ханлтан өргдг темдг. Өдмгин бәрц түүкә эс гиҗ хуурсн тәрәнә буудян экн эс гиҗ үүлсн болн болһсн экн. Санхнь, тернь тоснла болн ладанла хольгдсн, давслгдсн болдг («Левит» 2:1-16).

Өргә гер (скиния) – зөөдг сүркә ик өргә гер. Иим гер эргндән хашалгдсн болдг. Хаша дотр тәкл тәкдг орм бәәх, уһалһна улан мөңгн сав болн Өргә гер – Харһлтын Шатр эс гиҗ Бооцана өргә гер бәәнә. Өргә герт Израилин әмтн гелңгүдин дөңгәр Бурхнла харһлт кенә. Шатр дотр хойр хора бәәнә: әрүн бәәрн болн хамгин Әрүн бәәрн. Әрүн бәәрнд ширә бәәнә. Терүн деер әрүн өдмг болн кергтә юмсуд тәвгднә. Бас күҗ уңһдадг ширә болн герлин гегән бәәнә. Бурхна зааврар израильтянмуд Өргә гер кеһәд, көдә һазрар йовхларн авад йовдг бәәҗ. Өргә гер дотр Бооцана хәәрцг бәрдмн. Израильд Өргә гер Бурхна гер гиҗ тоолгдна. Өргә герин өмн мөргәд, өдр болһн әмтн Терүнд бәрц бәрнә. Соломон хан Ерусалимд Сүм бәртл тиигҗ кедг бәәҗ. Израилин әмтн Өргә герин хашад орҗ чадҗана, әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх зөвтә. Хамгин әрүн бәәрнд зуг ах гелң җилд нег дәкҗ орҗ чадҗана. Өргә герт Бурхн өвәрц кевәр цугталань бәәнә гиҗ Израилин әмтн иткҗәҗ («Нүүдл» 26:1-37; «Әмтнә то авлһн» 1:50).

Песах (Пасха) – еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошен һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд нәр кенә. Хамгин түрүнд Песах нәәриг евреймүд Египетәс һархларн кеҗ, болв хөөннь эн нәәриг җил болһн кедг болҗ. Ода күртл тиим нәр тедн кенә. Бәрцд орулсн хөөнә хурһиг бас «Песах» гиҗ келнә («Нүүдл» 12:11).

Пилистин теңгс (Филистимское море) – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Нүүдл» 23:31).

Рефаимүд (рефаимы) – кезәңк Кананд бәәсн өндр нурһта келн-әмтн («Эклц» 14:5).

Синай – уул (зәрмдән Хорив гиҗ нерәднә). Синайин тоха арлын девскр һазрт (өдгә цага Египет) Бурхн Израилин әмтнлә бооца кеһәд, Мошеһәр дамҗад теднд Зака өгсмн. Моше Синай уул деер һарна. Тенд Арвн Заавр бичәтә хавтха чолуд авна (талданар болхла Бооцана хавтха чолуд) («Нүүдл» 19:1-25).

Сөм (пядь) – бөдүн залуһин һарин ик хурһн чивчхә хойрин хоорндк орм кирцхд 23 см («Нүүдл» 28:16).

Талант – еврей келн-улсин чиңнүр 35 кг дүңгә («Нүүдл» 25:39).

Тос келһн, тос түрклһн (помазание) – асхлһна, цацлһна эс гиҗ олив тос күүнд, юмнд болв чигн түрклһнә шишлң хуучна авъяс. Бурхна шүүҗ авсн гелңд эс гиҗ хан болҗах күүнд тос түркдг чигн («Нүүдл» 28:41). Тос түрксн юмн әрүн болҗ тоолгддг. Тедниг онц төрин төлә олзлдг чигн. Үлгүрнь, өргә герт тәкл тәкдг ормд эс гиҗ өргә герт бүклднь тос түркдг болҗана («Нүүдл» 40:9).

Тоха (локоть) – тохаһас һарин дунд хурһн күртл, өрәл метрәс невчкн баахн орм («Эклц» 6:15).

Улан теңгс (Красное море) – еврей келнд «Суф теңгс» гиҗ нерәдгднә, эс гиҗ «Хулста теңгс» («Нүүдл» 10:19).

Урим болн туммим – Бурхна седвәр медх җирв («Нүүдл» 28:30).

Үклин һазр – (преисподняя, еврей келәр «Шеол» гинә) – һазрин гүүнд бәәх орм. Тиигәрән цуг әмтн үкснә хөөн үннчнь чигн, килнцтәнь чигн ордмн. Библьд еврей келәр эн орм йирдән «шеол» гиҗ нерәдгднә. Орс келнд «там» гиҗ орчулгдна («Эклц 37:35).

Хомер – еврей келн-улсин үүрмг юм кемҗәлдг 230 л. Эн 10 ефәлә болн 100 омерлә әдл («Левит» 27:16).

Хореймүд (хорреи) – Эдом гидг һазрт кезәңк цагас авн бәәдг әмтн: тедниг Эсавин хөөт үйнр көөҗ һарһҗ («Эклц» 14:6).

Хөөт гергн (наложница) – иим гергиг залу күн эзлхәр герәдән орулҗ авдг бәәҗ. Хөөт гергн онц зөвтә: йосндан болхла эн мухлаһас өөдән зөвтә, зуг гергнәснь дор зөвтә («Эклц» 22:24).

Хуссоп (иссоп) – каңкнсн үнртә урһмл. Хуссопиг уснд эс гиҗ цуснд норһад күүнд эс гиҗ өлг-эдт цацад, мөргүл кехлә цеврлдг бәәҗ («Нүүдл» 12:22).

Цевр, цевр биш (чистый, нечистый) – «Хуучн Бооцанд» эн үг ик зуудан бурхн-шаҗна цевр керг күцәхлә олзлгдна. Мошен Закаһар Израилин әмтн цевр болн цевр биш юмиг йилһх йоста. Шишлң мал, шовуд болн заһсд, юмсуд болн хот-хол цевр биш болҗ тоолгддг бәәҗ. Күүг бас йилһдг бәәҗ. Кемр күн бузр хот эс идсн болхла, му гемтә, арсна гемтә эс гиҗ үксн юмна күш көндәсн уга болхла, цусн һарчах шав уга болхла, тиим күн цевр болҗ тоолгддг чигн. Күүкд күн сарин кир ирхлә эс гиҗ үр һарһсна дару цевр биш гиҗ тоолгддг бәәҗ. Арсна гемтә болн зәрм талдан гемтә әмтн бас цевр биш гиҗ тоолгддг болҗана. Цевр биш әмтн бурхн-шаҗна кергт орлцшго, нам цевр юмсудт һаран күргшго. Бийән цеврлхин төлә шишлң авъяс күцәдг чигн. Цеврлхин төлә күн бәрц бәрх йоста, тер күүнд хуссоп цацад цеврлхмн болҗана. Дәкәд бийинь усар цеврләд, хувцинь уһах кергтә («Левит» 7:19; 10:10; 13:13; «Әмтнә то авлһн» 19:17-19; «Давтх Закан» 14:3-21).

Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение) – эннь онц бәрц бәрлһн. Яһад гихлә терүнд нерәдсн мал бүклдән тәклин ормд шатагдмн. Һал шатахла, бәрц утанд хүврнә. Тер бәрцәс теңгр тал өөдлсн каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста болдг чигн («Эклц» 22:2; «Левит» 1:2-17).

Шекель – еврей келн-улсин чиңнүрәр 11,5 грамм («Эклц» 23:15).

Шүтән (идол) – бурхна дүрстә зург эс гиҗ бичкн көшә («Нүүдл» 20:4).

Эвцлһнә бәрц (жертва мира) – иим бәрцәр Бурхнла чик хәрлцә бәрхәр болн эвцлһ нәәрлхәр, хәрү өмнк кевәрн Терүнлә бәәхин төлә кеҗәх бәрц. Малыг алсна хөөн өрәлинь тәклин ормд шатана, наадк өрәлинь бәрц авч ирсн күн, терүнә өрк-бүл болн гелңг иддг чигн («Левит» 3:1-17).

Яхве – Бурхна эврә нерн. Еврей үзгәр иигҗ бичгднә – הוהי (YHWH). Эн нерн чикәр яһҗ келгдх болн яһҗ тогтсинь ода күртл зүтклдән бола. Библин кесг орчуллһнд «Иегова» гиҗ келгдҗәнә. Болв эннь төв биш. Эннь эндр «Яхве» гиҗ тоолгдҗана: «Тер, оньдин бәәдг». Бурхна нериг чикднь соңсхад келшгон төлә, Вавилона бәрәнә хөөн евреймүд «Адонай» гиҗ келҗәв. Эннь орчулгдхла – «Мини Деед Эзн» («Эклц» 2:4; «Нүүдл» 3:15; «Давтх Закан» 6:13).

Кезәңк делкә

Кезәңк делкә

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Table of Contents

Мошен тавн дегтр: Второзаконие

Нүр үг

Второзаконие

- Нүр үг
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

- Алдр теңгс (Великое море)

- Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы)

- Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние)

- Ах гелң (первосвященник)
- Әәлдәч (пророк)
- Әрүн (святой)
- Барун үзгин теңгс (Западное море)
- Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат»)
- Бооцан (завет, договор)
- Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета)
- Буйсагдх юмн (заклятое)
- Буру номта улс (язычники)
- Бурхна элч (ангел)

- Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах»)

- Гелң (священник)
- Гера
- Гин
- Һалын бәрц (огненная жертва)

- Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности)

- Давсн (соль)
- Давста теңгс (Соленое море)
- Даман
- Ефә (эфа)
- Ешурун (Иешурун)
- Закан (Закон, еврей келәр «Тора»)

- Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля)

- Израиль
- Инҗр модн (смоковница)
- Канан (Ханаан)
- Канана улс (ханаанеи)
- Керүбмүд (херувимы)
- Керчлһн (обрезание)

- Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва)

- Киттим
- Куш
- Левитмүд (левиты)
- Лог
- Мацг (пост)
- Мотр (жезл, скипетр)
- Мөргүлин (өндр) орм (высота)
- Назорей
- Омер
- Өдмгин бәрц (хлебное приношение)
- Өргә гер (скиния)
- Песах (Пасха)
- Пилистин теңгс (Филистимское море)
- Рефаимүд (рефаимы)
- Синай
- Сөм (пядь)
- Талант
- Тос келһн, тос түрклһн (помазание)
- Тоха (локоть)
- Улан теңгс (Красное море)
- Урим болн туммим
- Үклин һазр
- Хомер
- Хореймүд (хорреи)
- Хөөт гергн (наложница)
- Хуссоп (иссоп)
- Цевр, цевр биш (чистый, нечистый)

- Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение)

- Шекель
- Шүтән (идол)
- Эвцлһнә бәрц (жертва мира)
- Яхве

Кезәңк делкә

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура